Voetbalheld was ‘tiran’ voor zijn gezin

De ‘Zwarte Meteoor’ was de eerste donkere voetbalprof in Nederland. Maar ook een man die zijn gezin mishandelde, schrijft zijn dochter.

De Zuid-Afrikaan Steve Mokone, oud-speler van Heracles. Foto Getty Images

De mensen in Almelo hielden van hem en hij van de mensen. Steve Mokone, de eerste donkere voetballer in Nederland, werd tot zijn overlijden in maart 2015 vooral herinnerd als de publiekslieveling van het SC Heracles in de jaren vijftig. De razendsnelle exoot in de provincie, alias de Zwarte Meteoor, over wie sportpresentator Tom Egbers een gelijknamig boek schreef in 1995.

Deze geschiedschrijving heeft in grote mate het beeld over Mokone bepaald, maar laat onderbelicht dat de Zuid-Afrikaan een andere kant had. Dat is althans wat zijn dochter afgelopen donderdag schreef op de website van The New York Times. Ja, haar vader was de eerste donkere Afrikaan die profvoetbal speelde in Europa en de „kleurenbarrière doorbrak”. „Maar hij was meer dan dat”, schrijft Thandi Mokone-Chase. „Hij was ook een gewelddadige en intimiderende man.”

Haar leven lang heeft ze hier niks over durven zeggen, tot ze deze zomer eerst haar verhaal deed in de Zuid-Afrikaanse krant The Star, en nu dus in de NYT. „Ik kan eindelijk mijn woede kwijt zonder angst voor represailles.”

Het beeld dat ze schetst is dat van een tiran die zijn eigen dochter mishandelde en de keel van haar hond dichtkneep voor haar neus. En die zijn eigen zoon liet mishandelen. De jongen wilde tegen zijn vader getuigen, waarop de ingehuurde belager diens voortanden eruit sloeg met de kolf van een pistool.

De getuigenis van zijn zoon komt terug in een rechtszaak in 1977. Daarin wordt Mokone veroordeeld voor het gooien van zuur naar zijn ex-vrouw Joyce, met wie hij op dat moment in scheiding ligt. Niet veel later wordt hij ook gestraft voor een zuuraanval op haar echtscheidingsadvocate, die hierbij aan één oog blind raakt.

Mokone ontkent, maar de rechtbank acht de bewijzen sterk genoeg voor een 12-jarige celstraf. Zo was het zoon Ronnie die bekende dat hij het zuur voor zijn vader moest kopen bij een apotheek. En na de aanval op de advocate vluchtte de dader in het type Mercedes waarin Mokone rijdt.

Tom Egbers

Van die gevangenisstraf wist biograaf Tom Egbers lange tijd niets. De presentator van NOS Studio Sport schreef in 1995 het boek De zwarte meteoor, waarin hij verhaalde over die bijzondere gebeurtenis: een exotische balgoochelaar in het provinciale Almelo. Geen woord over diens strafzaken. Want: Mokone had hem er niks over verteld. Egbers, supporter van Heracles, kende Mokone toch vooral als een opzienbarende speler die in zijn vrije tijd naar John Coltrane luisterde en Anton Tsjechov las.

Egbers besloot daarom nog een boek te wijden aan het voormalige jeugdidool van zijn vader, die twee jaar in Almelo voetbalde. Hij ging in de VS op zoek naar antwoorden, spitte rechtbankverslagen door en raakte er na achttien maanden van overtuigd dat Mokone onschuldig moest zijn. Mokone, schrijft Egbers in Twaalf verloren jaren, werd veroordeeld op gefingeerde bewijzen.

Als begenadigd voetballer was de Zuid-Afrikaan in zijn geboorteland een prominent lid van de anti-apartheidsbeweging ANC geweest. Toen Mokone na zijn voetbalcarrière naar de VS trok, was hij nog altijd politiek geëngageerd. Hij schreef in een New Yorkse krant artikelen tegen de apartheid. Volgens Egbers was dat een doorn in het oog van de Amerikaanse autoriteiten, die de ANC als een terreurbeweging zagen. Oftewel, Mokone moest dimmen. Mede door het onder druk zetten van zijn vrouw en zoon, kon de FBI valse bewijzen verzamelen waarmee Mokone kon worden veroordeeld.

Huiselijk geweld

Werpen het verhaal van Mokone's dochter een ander licht op de strafzaken van toen? „Van wat zich in de jaren zeventig in huize Mokone in New Jersey exact heeft afgespeeld, heb ik geen weet”, zegt Egbers desgevraagd. „Wel weet ik dat de voogdij over Thandi werd toegewezen aan de vader, Steve Mokone. En dat in de rechtzaken nimmer naar voren is gebracht -terwijl er talloze pogingen tot zwart maken zijn gedaan- dat Mokone gewelddadig zou zijn geweest tegenover zijn kinderen.”

Niettemin stelt dochter Thandi dat er zo veel bewondering voor sporthelden als haar vader is dat hun minder fraaie kant over het hoofd wordt gezien. Ze vergelijkt hem met de bokser Floyd Mayweather en American Football-speler Ray Rice, die hun vrouw mishandelden. Tegen The New York Times: „Welke boodschap geven we af in de samenleving als een football-speler een zwaardere straf krijgt voor het bewust laten leeglopen van ballen, dan Ray Rice voor de mishandeling van zijn vrouw?”