Immuungenen ‘knipperen’ anders bij man en vrouw

Genen staan soms ‘aan’, soms ‘uit’. De genen die het meest heen- en weer switchen tussen aan en uit, zijn die van het immuunsysteem.

Vergroeiing in een vrouwenhand als gevolg van de auto-immuunziekte reuma. Foto Evert-Jan Daniels/ANP

Mensen verschillen in welke van hun genen permanent aan- of uitgeschakeld staan. Ruim 7 procent van de genen vertoont aan-uit-variatie van mens tot mens. In dit activatiepatroon zijn verder grote verschillen tussen mannen en vrouwen – vooral als het gaat om genen die het immuunsysteem aansturen. Bij vrouwen staan 20 van de 30 belangrijkste immuungenen anders afgesteld dan bij mannen. Dat ontdekten genetici van Stanford University (Cell Systems, 29 juli).

Niet alle genen in een cel zijn voortdurend actief. Sommige staan altijd ‘aan’, andere altijd ‘uit’ en weer andere zijn nu en dan actief, afhankelijk van de omstandigheden. Dit patroon van activiteit noemen wetenschappers epigenetica. Er zijn verschillende manieren om genen aan en uit te schakelen. Er kunnen bijvoorbeeld bepaalde moleculen aan het DNA worden gehangen die verhinderen dat het wordt afgelezen. De Stanfordonderzoekers hebben een manier ontwikkeld, genaamd ATAC-sequencing, waarmee ze precies kunnen aflezen welke genen er op een bepaald moment aan en uit staan. Die techniek publiceerden ze eerder in het tijdschrift Nature Methods (6 oktober 2013).

Ze gebruikten deze methode nu om te kijken hoe het patroon van genactiviteit verschilt van persoon tot persoon – en in de loop van de tijd. Zo ontdekten ze dat iedereen een uniek patroon van genactiviteit heeft, als een soort vingerafdruk. Dat patroon is stabiel in de tijd: bij iedereen staan steeds dezelfde genen altijd aan of altijd uit. Maar sommige genen ‘knipperen’ – vooral de genen die het immuunsysteem aansturen, zagen de Amerikanen. En daarin verschillen mannen sterk van vrouwen. Dezelfde immuunprocessen blijken bij mannen anders te worden aangestuurd dan bij vrouwen. Misschien verklaart dit, zo speculeren ze, waarom vrouwen vaker last hebben van bepaalde auto-immuunziekten, zoals multiple sclerose en reuma.

Dit onderzoek is belangrijk, aldus de wetenschappers in Cell Systems, omdat steeds duidelijker wordt dat epigenetica een grote rol speelt bij bepaalde ziekten. Daar wordt veel onderzoek naar gedaan. Als wetenschappers de genactivatie bij bepaalde ziekten in kaart willen brengen, besluiten de Amerikanen, is het goed dat ze weten dat gezonde mensen daarin onderling al sterk verschillen.