Het gesjoemel van truckers uit het Oosten

Nederlandse transportbedrijven vliegen massaal Oost-Europese chauffeurs over. Zij zijn goedkoop, flexibel en worden onder druk gezet om te rommelen. „Ik zei: ‘Ik ben moe, dit is gevaarlijk en een overtreding.’”

Roemeense chauffeur kookt eten tussen geparkeerde vrachtwagens in de Wilheminahaven in Vlaardingen. Foto Maarten Hartman

De Hongaarse truckers rijden niet naar Nederland – ze vliegen. In de wit-roze Airbussen van prijsvechter Wizz Air zijn ze in twee uur van Boedapest in Eindhoven. „Het bedrijf krijgt korting op de tickets omdat er zo veel wordt gevlogen”, zegt chauffeur Ferenc Bessenyei van Van den Bosch Transport Kft, een Hongaars dochterbedrijf. „Soms kunnen we een vliegtuig vullen, samen met chauffeurs van andere bedrijven.”

Een busje bracht Bessenyei altijd van de noordoostelijke regio Borsod naar de luchthaven. Een ander busje pikte hem op in Eindhoven en zette hem af bij Van den Bosch in het Brabantse dorp Erp in de gemeente Veghel. „De hele reis duurde negen à tien uur en dan konden we direct beginnen aan een dienst van vijftien uur. In totaal was je 24 uur bezig. Zo ging het steeds: drie weken rijden vanuit Nederland naar België, Frankrijk of Groot-Brittannië. En dan was ik weer een week thuis.”

Bessenyei doet zijn verhaal in Boedapest, want hij zit al anderhalf jaar niet meer achter het stuur. Met een maandloon van circa 320 euro (plus 40 euro onkostenvergoeding per dag) bouwde hij nauwelijks pensioen op. Toen hij met vijf collega’s om loonsverhoging vroeg, kregen ze in plaats daarvan een vertrekregeling aangeboden. „Ik heb er dertig jaar gewerkt en ze boden me 2.000 euro. Niets, dus”, zegt Bessenyei. Sindsdien is hij met ziekteverlof en leeft hij van tweederde van zijn maandloon.

Doorjakkeren

De Inspectie Leefomgeving en Transport en de Arbeidsinspectie van het ministerie van Sociale Zaken ronden binnenkort een onderzoek naar de firma Van den Bosch af. Het bedrijf zal ook weer voor de rechter staan, in een hoger beroepszaak tegen vakbond FNV. De rechtbank in Den Bosch oordeelde in januari dat Van den Bosch zijn Oost-Europese chauffeurs moet gaan betalen volgens de Nederlandse cao – inclusief overurenvergoeding.

Truckchauffeurs hebben een zittend beroep, maar moeten flink doorjakkeren. Zeker als ze uit Oost-Europa komen en als goedkope arbeidskrachten voor West-Europese transporteurs werken. Volgens EU-richtlijnen mogen truckers negen tot tien uur per dag rijden. Ze moeten na 4,5 uur op de weg verplicht drie kwartier pauseren en per etmaal negen tot elf uur rusten om te kunnen slapen. Maar onder druk van hun buitenlandse bazen werken ze vaak veel langer dan is toegestaan.

De minibusjes-hel

Vanaf 1 januari 2016 moet de nieuwe Wet aanpak schijnconstructies ook truckers beschermen tegen onderbetaling en uitbuiting. De wet is al in werking, maar na invoering bleek pas dat chauffeurs die in opdracht voor vaste klanten rijden niet onder de wet vallen. Minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) heeft onlangs gesprekken met bonden en werkgevers gevoerd en zegt dat de wet gerepareerd zal gaan worden.

Chauffeurs van Van den Bosch hebben nog geluk dat ze vliegen. Veel Oost-Europese truckers rijden eerst honderden kilometers in minibusjes. Voor de Roemeense chauffeur Lucian Mititelu is de reis elke keer „een hel”, zegt hij. Hij was tot voor kort gedetacheerd bij Bring in Zwijndrecht, een dochter van het staatsbedrijf Norway Post. Van zijn woonplaats Iasi bij de Moldavische grens deed Mititelu er per trein en busje in totaal 48 uur over. „De politie controleert alleen de rijtijdenregistratie – niet de twee dagen die je eigenlijk al onderweg bent.”

Rommelen met rij- en rusttijden

Sjoemelen met de tachograaf die de rijtijden registreert is gemakkelijk, weten alle chauffeurs. Door een sterke magneet op de versnellingsbak te plaatsen, bevriest het signaal van de aandrijfas, waardoor het lijkt alsof de chauffeur rust. Een andere manier is het omwisselen van het digitale ‘chauffeurspasje’ in de tachograaf als de maximale rijtijd is bereikt.

Met rusttijden wordt ook gerommeld, vertelt István Habina van Van den Bosch. „Het komt voor dat je om negen uur ’s avonds stopt en je tachograaf op ‘rust’ moet zetten. Maar in werkelijkheid ben je nog tot twee uur ’s nachts aan het lossen en moet je om zes uur ’s ochtends de weg weer op met nauwelijks vier uur slaap.”

„De opdrachten om te sjoemelen krijg je nooit letterlijk, maar impliciet via de satelliet op je boordcomputer”, zegt zijn collega Bessenyei. „Als je protesteert en zegt ‘ik heb rechten’, dan word je op je telefoon teruggebeld, zodat het niet wordt geregistreerd.”

Het komt ook voor dat truckers een dag of langer moeten wachten op een retourlading. Zo’n dag geldt dan als de verkorte wekelijkse ‘rustdag’, maar wel op een afgelegen parkeerplaats langs een snelweg. De Roemeen Mititelu zette zijn tachograaf ooit na 23 uur en drie kwartier uit de ‘ruststand’ en seinde door dat hij de stad in ging. „Zo was mijn verplichte 24-uurs rust verpest. Binnen twaalf minuten kreeg ik een lading in België toebedeeld.”

De breuk met zijn werkgever Bring kwam toen hij vanuit Zweden naar Nederland moest rijden, vertelt hij. Het was avond, hij had er bijna negen uur opzitten, maar kreeg de opdracht om door te gaan en te laden en te lossen in Tilburg. „Nee, zei ik. Ik ben moe, dit is gevaarlijk en een overtreding. Op 333 kilometer van Tilburg heb ik mijn vrachtwagen langs de kant gezet.” Daarna hoefde hij niet meer naar Bring in Zwijndrecht te komen, zegt hij.

‘Horrorcrash’

Sommige bedrijven stimuleren hun chauffeurs om maar door te blijven rijden met een kilometervergoeding. Zo’n prestatieloon is volgens Europese richtlijnen verboden, omdat het oververmoeidheid en ongelukken in de hand werkt.

De Oostenrijkse autotransporteur Hödlmayer, onder meer gevestigd in Raamsdonkveer, werkt wel met een kilometervergoeding, vertellen ontslagen Hongaarse chauffeurs in Boedapest. Wie geluk heeft krijgt 30 forint per kilometer (10 eurocent), wie pech heeft maar 20 forint.

Een collega van hen moest deze lente uit zijn cabine gezaagd worden na een ‘Horrorcrash’ bij Leipzig, zoals het Duitse boulevardblad Bild schreef. De chauffeur was om drie uur ’s nachts vertrokken vanaf huis en begon om zes uur aan zijn dienst vanuit Györ, zeggen de Hongaren. Zeshonderd kilometer verderop boorde hij zich in de achterkant van een kiepwagen. „De chauffeur is inmiddels uit coma en revalideert”, vertelt trucker István Milovcs. „Zulke ongelukken kunnen ontstaan door het hele systeem.”