Column

Veelbelover Trump zal machteloos blijken

Donald Trump zal machteloos blijken als hij wordt verkozen. Een demagoog, net als Geert Wilders.

De politieke opmars van miljardair en onroerendgoedmagnaat Donald Trump in de peilingen begint in Amerika zorgen te baren. Hij wil de volgende president worden en hij is al met zijn campagne begonnen, veelbelovend. Op de partijconventie waar de Republikeinse kandidaat wordt gekozen zou hij nu 24 procent van de stemmen krijgen, zijn naaste concurrent Scott Walker 13 en Jeb Bush, broer van George W. 12 procent. Waaraan heeft Trump dit voorlopig succes te danken? Hij is een man die, zoals dat bij ons heet, geen blad voor zijn mond neemt. Make America Great Again is zijn eerste programmapunt. Dan zal hij door een nieuwe commerciële expansie China weer in de schaduw stellen en op militair gebied zal hij Islamitische Staat genadeloos verslaan. De Mexicaanse immigranten moeten behandeld worden als drugscriminelen, want dat zijn ze. Hij heeft John McCain, presidentskandidaat in 2008, beledigd door te zeggen dat diens krijgsgevangenschap in de Vietnamese oorlog niet bewijst dat hij een dapper man was. In zijn programma belooft hij op alle mogelijke manieren Amerika te bevrijden uit de heersende malaise. Voor wie er gevoelig voor is, wekt zijn verschijning vertrouwen: een reus van een kerel met een brutaal gezicht.

In de directheid van zijn optreden doet Trump wat aan Pim Fortuyn denken, of aan Geert Wilders. Beiden hebben laten weten dat de islam een achterlijke godsdienst is waartegen de Nederlandse politiek een slappe houding aanneemt. Fortuyn heeft niet de kans gekregen nader uit te leggen wat hij daartegen wilde ondernemen. Bij Wilders is het langzamerhand een deel van zijn beroep geworden. Volgens Fortuyn had Nederland nog van een andere onduldbare misstand te lijden: het poldermodel. Nadat hij was vermoord hebben zijn politieke erfgenamen geprobeerd zijn bedoelingen te verwezenlijken. Zelden is het hier zo’n politieke chaos geweest.

Hoewel hij een typische Amerikaan is, heeft Trump iets met Fortuyn en Wilders gemeen. Hij is een pure demagoog, iemand die meer belooft dan hij kan waarmaken. Demagogen zijn in een democratie onvermijdelijk. Want hoe goed het in een democratie ook gaat, er blijft voor grote groepen veel te wensen over. Het geheim van de demagoog is dat hij bij die achtergebleven kiezers de overtuiging weet te wekken dat hij die wensen in een oogwenk kan vervullen. Het ligt alleen aan de slapte, de lafheid van de zittende politici dat dit nog niet is gebeurd. Intussen begint een deel van de publieke opinie zich van Trump af te keren. Hij is het middelpunt geworden van een paar schandalen die uitvoerig in de media zijn beschreven.

En Barack Obama? Hij heeft veel goeds gedaan, maar een uitgesproken sterke president is hij tot dusver niet geweest. Tijdens zijn bewind is het Midden-Oosten tot een nog grotere chaos vervallen. Amerikaanse pogingen om het tij daar te keren, zijn gestrand. IS heeft zich als terreurorganisatie gevestigd. Poetin is erin geslaagd de Krim te annexeren. Zijn algemene verplichte ziekteverzekering, Obamacare, vertoont hiaten. De openbare orde in Amerika wordt regelmatig door racistische incidenten verstoord. Kortom, onder Obama’s bewind is de algemene malaise toegenomen.

Zou iemand als Trump daarin een wezenlijke wending kunnen brengen? Hij is een typische veelbelover, maar hij verzuimt om op een gedetailleerde en geloofwaardige manier te verklaren hoe hij het zelf in de praktijk zou aanpakken. Wordt zo’n politicus gekozen en staat hij in de rauwe praktijk voor de opgave zijn beloften te vervullen, dan blijkt hij machteloos. Bij de verwezenlijking van zijn verkiezingsbeloften heeft hij bondgenoten nodig. En dat zijn uitgerekend degenen die hij in zijn campagne tot vijanden heeft gemaakt.