Verdacht: ouders wonen dichter bij je studie dan jij

Duizenden studenten maken misbruik van de studiebeurs voor uitwonenden. Maar de truc is bijna uitgewerkt.

De één neemt een bijbaan, de ander kijkt zijn ouders lief aan. Maar er zijn ook studenten die hun maandelijkse budget op een andere manier opschroeven. Studenten die bij hun ouders wonen, maar doen alsof ze op zichzelf wonen. Zij ontvangen iedere maand 180 euro extra studiefinanciering. Uit cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) blijkt dat duizenden studenten misbruik maken van de beurs voor uitwonende studenten. Wat zijn de consequenties? En hoe wordt misbruik opgespoord? Vier vragen.

1 Om hoeveel gevallen gaat het?

In 2012 en 2013 werden in totaal ruim 7.000 controles uitgevoerd, waarbij ruim 3.300 studenten op fraude werden betrapt. Zij stonden bijvoorbeeld op het woonadres van vrienden ingeschreven, maar woonden daar niet. Zestien studenten werden in deze periode tweemaal betrapt.

Dat bijna de helft van de studenten die werden gecontroleerd ook fraudeert, is overigens niet vreemd – en niet representatief. Niet iedere student krijgt namelijk een controleur over de vloer – dat gebeurt alleen bij studenten met een ‘risicoprofiel’. Wat precies de aanwijzingen daarvoor zijn, wil DUO niet zeggen. Bekend is wel dat wanneer iemand opvallend dicht bij zijn ouders woont, dat een aanwijzing kan zijn. Of iemand die juist ver van een onderwijsinstelling af woont, terwijl zijn ouders dichterbij wonen.

Soms wordt fraude gemeld door derden.

Overigens mag DUO pas sinds 2012 frauderende studenten opsporen en bestraffen. Tot die tijd werden controles alleen via registers van de gemeentelijke basisadministraties uitgevoerd.

In 2012 en 2013 ontving 40 procent van de studenten met een basisbeurs een beurs voor uitwonenden.

2 Wat zijn de consequenties?

Frauderende studenten moeten het bedrag dat zij ten onrechte ontvingen, terugbetalen, plus de helft daarvan als boete. DUO onderzoekt niet hoe lang iemand al fraudeert. Zodra blijkt dat iemand misbruik maakt van de beurs voor uitwonende studenten, moet hij het bedrag (en de boete) betalen over de maanden dat hij op het valse adres staat ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie. In totaal werd in 2012 en 2013 voor ruim 4,5 miljoen euro gefraudeerd. De zestien studenten die twee keer de fout in gingen, krijgen geen studiefinanciering meer.

3 Hoe gaan die controles in zijn werk?

Ze worden in studentenbladen ook wel (niet helemaal serieus) ‘tandenborstelcontroles’ genoemd (een verouderde term, ooit zag men een tandenborstel als een bewijs dat iemand op die plek woonde), maar hoe een controle precies in zijn werk gaat, laat DUO in het midden. Wat zeker is: controleurs brengen één of meerdere huisbezoeken. Ze praten met de student, en kunnen, bij twijfel, medebewoners, huiseigenaren of ouders benaderen.

4 Werkt de truc straks nog, met het nieuwe leenstelsel?

Dat wordt lastig. Met het nieuwe leenstelsel verdwijnt namelijk de basisbeurs. Nieuwe studenten die vanaf 1 september met een opleiding in het hoger onderwijs beginnen, kunnen alleen geld lenen bij de overheid: maximaal 1.016 euro per maand. De aanvullende beurs, voor studenten van ouders met een laag inkomen, blijft wel bestaan. Die beurs is hoger voor uitwonende studenten. Wie wil frauderen met een vals adres, kan dat alleen nog hier. DUO verwacht dat het aantal fraudegevallen zal afnemen.