Rijkste Pool was symbool van kapitalisme

Jan Kulczyk (1950-2015)

Poolse magnaat

Jan Kulczyck werd lang gezien als visionair, maar raakte in opspraak door mogelijke deals met politici.

Jan Kulczyk, de Poolse grootindustrieel die gisteren op 65-jarige leeftijd overleed door complicaties na een operatie, was voor veel Polen de belichaming van de kapitalistische omwenteling na 1989.

De rijkste man van het land, met eeuwige stoppelbaard en golvende grijsbruine haren, had bij de implosie van het Oostblok een voorsprong. Begin jaren tachtig runde hij al een exportbedrijfje met hulp van vader Henryk. Nog voor de val van het IJzeren Gordijn was hij de enige Volkswagen-importeur in Polen.

In de woelige jaren negentig gold Kulczyk als spilfiguur bij privatiseringsoperaties die de Poolse economie transformeerden. Hij trad op als partner van France Telecom bij de aankoop van de nationale telefoonmaatschappij Telekomunikacja Polska en kocht aandelen in een verzekeringsmaatschappij en een bierproducent. Het maakte Kulczyk tot een van de weinige magnaten in Polen. Zijn geschatte vermogen bedroeg volgens zakenblad Forbes 3,54 miljard euro.

Voor zijn bewonderaars gold Kulczyk als visionair. Maar in de ogen van veel gewone Polen stond hij symbool voor de te nauwe banden tussen zakenwereld en politici in de jaren negentig. Zijn reputatie raakte beschadigd toen een parlementaire enquêtecommissie in 2004 documenten openbaar maakte die een ontmoeting beschreven tussen Kulczyk en een voormalige KGB-spion. Daarin zou hij hebben beloofd zijn invloed aan te wenden om een raffinaderij bij privatisering in Russische handen te brengen. Ook al werden de feiten nooit bewezen, Kulczyk hield zich voortaan op de achtergrond en verlegde zijn aandacht naar investeringen in het buitenland, onder meer in de Afrikaanse mijnbouw en de gas- en oliesector.

Tot hij vorig jaar opnieuw in de kijker kwam door een meerderheidsaandeel in chemiebedrijf Ciech over te kopen van de staat. Daarmee stak ook de controverse weer de kop op. Kulczyk zou op de afluistertapes staan die vorig jaar werden opgenomen door kelners in een restaurant in Warschau, drukbezocht door zakenlui en politici. Die opnames leidden eerder tot het ontslag van een reeks ministers en prominenten van regeringspartij Burgerplatform. Aanleiding genoeg voor de Poolse roddelpers om enkele uren na de dood van Kulczyk samenzweringstheorieën te lanceren over een verband tussen de tapes en zijn onverwachte overlijden.