Ivan A. bij toeval ontdekt

Duitsland ontdekte een link met een Russische diplomaat.

Luchtfoto van de TU-Eindhoven. Foto Eindhoven-In-Beeld

Een jaar geleden lag er bij de post van de Technische Universiteit Eindhoven ineens een ambtsbericht van de Nederlandse inlichtingendienst AIVD. Het ging over Ivan A., een wetenschapper van de vakgroep Photonics and Semiconductor Nanophysics. Deze Rus, zo schreef de inlichtingendienst volgens een universitaire persvoorlichter, „onderhoudt contact met de Russische inlichtingendienst en is een gevaar voor de nationale veiligheid”.

De Eindhovense raad van bestuur hoefde niet lang na te denken. Hoewel het ambtsbericht niet om actie vroeg, werd Ivan A. op non-actief gezet, zijn computer werd „ontkoppeld” en zijn contract verbroken. Niet veel later raakte A. zijn verblijfsvergunning kwijt.

Afgelopen zaterdag publiceerde het Duitse weekblad Der Spiegel een reconstructie over de voorgeschiedenis van het ambtsbericht. In dezelfde maand dat de universiteit door de AIVD werd getipt, hielden Duitse autoriteiten Ivan A. aan op het vliegveld van Düsseldorf, waar hij zijn vrouw uit Moskou had opgehaald. Hij was op weg naar Eindhoven, waar hij werkte aan de Technische Universiteit. Zijn mobieltje, laptop en e-reader werden in beslag genomen.

De Duitse geheime dienst was hem toevallig op het spoor gekomen, schrijft het weekblad. Het Bundesamt für Verfassungsschutz volgde een Russische diplomaat die werd verdacht van werkzaamheden voor de Russische geheime dienst. En merkte dat de diplomaat maandelijks naar Aken (vlak bij Maastricht) reisde, waar hij in een café op het Centraal Station steeds dezelfde landgenoot aantrof: Ivan A.

Na zijn verhoor werd Ivan vrijgelaten, en niet lang daarna ging hij terug naar Rusland. Daar bereikte Der Spiegel hem. De maandelijkse ontmoetingen, zo vertelde Ivan A., waren bedoeld om de 800 euro in ontvangst te nemen die hij ontving voor de verhuur van zijn Moskouse appartement. „Ik ben geen spion.”

In nevelen gehuld

In het jaarverslag over 2014 schreef de AIVD: „In het afgelopen jaar is wederom vastgesteld dat de Russische inlichtingendiensten in Nederland agenten aansturen voor het verkrijgen van politieke en wetenschappelijke inlichtingen. Ook worden agenten ingezet voor de aanschaf van (semi-)militaire technologie waarbij doelbewust exportrestricties worden omzeild.”

Of de zaak-Ivan A. hier een voorbeeld van is, blijft in nevelen gehuld. Voormalige medewerkers van de TU Eindhoven hebben een spreekverbod, om „de privacy van Ivan A. niet te schaden”. De AIVD vertelt niets over de zaak, en wil ook niet zeggen of er nog een onderzoek loopt. Wel vertelt de universitaire voorlichter dat de inlichtingendienst nooit meer bij de universiteit heeft aangeklopt voor aanvullend onderzoek. Of dat klopt wil de AIVD niet zeggen. Of de Rus waardevolle informatie uit Eindhoven doorspeelde, en wat dat dan was, blijft zo onduidelijk.

Bekend is alleen dat hij in Nederland, en daarvoor ook aan het Max Planck Instituut in het Beierse Erlangen, onderzoek deed naar de natuurkunde die ook ten grondslag ligt aan de ontwikkeling van zogeheten quantumcomputers. Deze ultrakrachtige rekenaars zouden in de toekomst in staat moeten zijn complexe beveiligingscodes te kraken, en zijn daarmee interessant voor alle geheime diensten.