Is-ie nou dood of niet?

Over Talibaan-leider Mohammed Omar is sinds 2001 niets meer bekend. Althans, niet officieel. Nu wordt gemeld dat hij 2 jaar geleden overleed aan tbc. Heeft iemand daar belang bij?

Dit is een ongedateerde foto van de man die naar alle waarschijnlijkheid Talibaan-leider Mohammed Omar is. Foto EPA

Zijn de geruchten over de dood van Talibaan-leider moellah Mohammed Omar strategische verzinsels? Of zou de mysterieuze leider van de Afghaanse jihadisten, die de laatste tijd steeds succesvoller worden in hun strijd tegen de democratische regering in Kabul, werkelijk al jaren dood zijn? Feit is dat sinds eind 2001 niemand meer heeft gemeld dat hij Omar heeft gezien.

Jaren geleden al werd gemeld dat Omar zou zijn gedood door een rebellerende Talibaan-factie. Dat bericht werd door analisten alom terzijde geschoven als desinformatie van de Afghaanse inlichtingendienst.

Nu echter kwam het bericht uit Talibaan-kringen zélf, volgens het doorgaans goed geïnformeerde Pakistaanse dagblad The Express Tribune. Via een oud- minister uit het Talibaan-regime kwam de krant ter ore dat de Talibaan een bijeenkomst belegden om een nieuwe leider te kiezen, omdat het nieuws van Omars dood zou zijn uitgelekt. Volgens de ex-minister stierf de leider „twee jaar en vier maanden geleden aan tuberculose.” De krant nam het bericht serieus omdat de ex-minister, wiens naam niet werd genoemd, deel uitmaakt van de ‘Quetta Shura’, het ultra-geheime overleg van moellah Omar en een handvol getrouwen van het eerste uur.

Strategische zet

Vervolgens trad de schimmigheid weer in. Het hoofd van de Afghaanse inlichtingen dienst ‘bevestigde’ moellah Omars dood, waarop dat uit Talibaan-kringen werd ontkend. De officiële Talibaan-woordvoerder gaf gisteren echter geen verklaring af.

Die Afghaanse bevestiging zou een strategische zet kunnen zijn. De Talibaan en de Afghaanse regering zijn met elkaar in gesprek op Pakistaans grondgebied. ‘Nieuws’ over de dood van de Talibaan-leider – moeilijk te weerspreken door een ondergedoken leider op wie gejaagd wordt – zou bedoeld kunnen zijn om de positie van de Talibaan aan de onderhandelingstafel te verzwakken.

Dat de kracht van de Talibaan samenhangt met hun mythische leider bleek de afgelopen maanden. Verscheidene Talibaan-commandanten liepen met strijders en al over naar Islamitische Staat (IS) omdat ze zo lang geen levensteken kregen van hun leider. Ze wilden liever IS-leider Abu Bakhr al-Baghdadi dienen, van wie ze zeker wisten dat hij leefde.

Maar er is ook een ander scenario mogelijk. Wellicht hebben de Talibaan ingezien dat ze de dood van hun leider niet langer verborgen kunnen houden. Aan de onderhandelingstafel zal hen steeds opnieuw gevraagd zijn wanneer er eindelijk gesproken kon worden met de Grote Leider. Bovendien: nu nog zijn de Talibaan sterker dan de gevechtsgroepen van IS in het zuiden en oosten van het land. Dat kan veranderen als de onzekerheid over de toestand van de leider aanhoudt, want dat is slecht voor de gevechtskracht.

Dit zou een vlucht naar voren kunnen zijn van de Quetta Shura, temeer daar ook ‘Pakistaanse inlichtingenkringen’ het bericht bevestigden. De Pakistaanse Interservice Intelligence (ISI) is al sinds 1996 nauw betrokken bij het wel en wee van de Afghaanse Talibaan. Uit die kringen kwam (onofficieel) opeens gedetailleerder ‘nieuws’: moellah Omar zou in april 2013 zijn gestorven in een ziekenhuis in Karachi, inderdaad aan tbc.

Als uiteindelijk bewezen wordt dat Omar al jaren dood is, blijft de kwestie mysterieus. Waarom maakte Pakistan het niet veel eerder bekend? Vertelde de ISI het haar eigen regering? Met name de Amerikanen zullen daar vragen over stellen aan hun bondgenoot Pakistan. Of wisten de Amerikanen het ook?

Zolang moellah Omar geen onmiskenbaar teken van leven geeft, zullen geruchten over zijn dood aanhouden. Nu sterker dan ooit.