Er komt dus geen VN-tribunaal. Wat zijn de opties nu?

De Oekraïnse minister van Buitenlandse Zaken Pavlo Klimkin (r) maakt een gebaar naar Nederlandse collega Bert Koenders voordat hij gaat spreken voor de VN-Veiligheidsraad. Foto AP / Bebeto Matthews

Zoals verwacht stemde Rusland gisteren tegen een VN-tribunaal, als enige van de VN-Veiligheidsraad. China, Angola en Venezuela onthielden zich van stemming. De overige elf landen stemden voor.

Premier Mark Rutte reageerde in een persconferentie:

We gaan door, samen met de andere landen in het Joint Investigation Team en gesteund door een brede internationale coalitie.

Ook minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) was “teleurgesteld”:

https://www.youtube.com/watch?v=d_Fp5wyobug

Wat zijn dan nog de opties voor het Joint Investigation Team - Nederland, België, Australië, Maleisië en Oekraïne - om de daders van de ramp met MH17 voor de rechter te krijgen?

Internationaal tribunaal met VN-mandaat

De Algemene Vergadering van de VN, 193 lidstaten, kan alsnog via een resolutie tot een tribunaal besluiten. Dat vereist een tweederde meerderheid en Rusland heeft dan geen vetorecht. Het VN-mandaat geeft het tribunaal een onpartijdig imago.

Dit is volgens hoogleraar internationaal strafrecht Göran Sluiter “absoluut geen geloofwaardige optie”. Het kan lidstaten niet dwingen verdachten uit te leveren. De kans is reëel dat ook hier een aantal landen tegenstemt, waardoor het draagvlak ter discussie komt te staan. Het is ook mogelijk dat door een (Russische) lobby helemaal geen meerderheid behaald wordt.

Bovendien kost het opzetten ervan nog steeds veel tijd, aangezien nog steeds afspraken gemaakt moeten worden over rechtsregels, rechters en plaats van de rechtbank.

Eigen opgezet gemengd tribunaal

De vijf landen kunnen ook een gezamenlijke internationaal tribunaal oprichten. Rusland kan dan niet zijn vetorecht gebruiken, maar zal waarschijnlijk niet willen meewerken aan de uitlevering van eventuele Russische verdachten.

Nadeel is ook dat deze rechtbankoptie zonder VN-status minder gezaghebbend is. Een dergelijk tribunaal is nog niet eerder voorgekomen. Bij dit MH17-tribunaal zouden minstens vijf landen betrokken zijn, wat de rechtsgang complexer maakt.

Internationaal Strafhof

Niet waarschijnlijk. Het Strafhof in Den Haag behandelt alleen zaken als het land waar het misdrijf is gepleegd, of het land waaruit de dader afkomstig is, aangesloten is bij het Hof. Rusland en Oekraïne zijn dat niet. Voorwaarde is dat geen andere staten bereid zijn de zaak te onderzoeken of te behandelen. Nadeel is ook dat de meeste slachtoffers uit Nederland komen en in de Russische of Oekraïense publieke opinie de onafhankelijkheid van de rechtbank in twijfel zal worden getrokken.

Rechtbank door niet-betrokken land

Een ander land, dat niet betrokken is bij de MH17-ramp en dus onpartijdig lijkt, kan zich geroepen voelen de daders te berechten. Het is alleen niet ondenkbaar dat geen enkel land zich in het politieke spel wil mengen. Het kost het land bovendien veel geld.

Een nationale rechter

Het Nederlandse kabinet zal er hoe dan ook alles aan willen doen om de daders te vervolgen en zal dus, als bovenstaande opties afvallen, zelf tot vervolging overgaan. Hoogleraar Sluiter:

De beste en sterkste rechtsgang, namelijk de Nederlandse, blijft nu als enig geloofwaardig alternatief over. En het biedt voor verdachten ook alle garanties van een eerlijk proces.

Nabestaanden zal het weinig uitmaken of een internationaal tribunaal of een nationale rechtbank de vervolging op zich neemt. Een nationale rechtsgang is bovendien sneller en goedkoper. De rechtbank in Den Haag heeft al een speciale afdeling met rechters en een Openbaar Ministerie, gespecialiseerd in internationale misdrijven.

Het grote nadeel is dat de schijn van afhankelijkheid van ‘slachtofferland’ Nederland aan de rechtsgang kleeft. De kans dat de daders uiteindelijk aan Nederland worden uitgeleverd is ook klein. Vermoedelijk geeft het kabinet toch eerst de voorkeur aan een internationale variant: daarvan zou het draagvlak in andere landen groter zijn.