De stemming was vooral symbolisch

Kabinet wil laten zien alles te doen voor berechting.

Wel vijf keer zegt minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA), gisteren na afloop van de zitting van de VN-Veiligheidsraad, dat hij „diep teleurgesteld” is in Rusland.

Het veto van de Russische delegatie dwarsboomt, een voorstel van Nederland en nog vier landen om de ramp met vlucht MH17 via een VN-tribunaal te onderzoeken. Helemaal onverwacht komt het niet, zegt Koenders. „Maar je weet toch nooit hoe het loopt. Soms dreigen landen met een veto, en komen ze daar in een stemming op terug. Die hoop had ik ook bij Rusland.”

Bij voorbaat stond eigenlijk al vast dat Koenders’ offensief in New York op niets uit zou lopen. De Russische president Poetin had al grote bezwaren tegen een tribunaal geuit in een telefoongesprek met premier Mark Rutte. De Russische VN-ambassadeur Tsjoerkin herhaalde die gisteren: een tribunaal zou te weinig onafhankelijk zijn, en de conclusie al klaar hebben dat door Rusland gesteunde separatisten achter het neerhalen van het vliegtuig zitten. Rusland zou zijn tegengewerkt, toen het hulp aanbood bij het onderzoek naar de ramp.

Hierna volgde een confrontatie tussen Rusland en, vooral, de Britse, Australische en Amerikaanse delegaties. De Australische minister Julie Bishop van Buitenlandse Zaken noemde Ruslands houding „een aanfluiting”, waarvoor ze „alleen maar de uiterste minachting kon hebben”. Haar Oekraïense collega Klimkin zag er bewijs in dat Rusland zelf een rol speelde in de ramp. „Alleen als je iets te verbergen hebt, heb je een reden hier tegen te zijn.” Tsjoerkin zei hierop: „Deze beschuldigingen zijn een belediging en diplomaten onwaardig.”

Samantha Power, de Amerikaanse VN-ambassadeur, riep de levens van enkele van de slachtoffers in herinnering, zoals senator Willem Witteveen, aidsonderzoeker Joep Lange en zijn partner Jacqueline van Tongeren. „Als het recht niet mag zegevieren voor deze 198 slachtoffers, hun families en omgeving, dan wordt het ontzegd aan alle families, alle naties.” Power noemde het „tragisch” dat Rusland het vetorecht, bedoeld om de internationale vrede en veiligheid te bevorderen, „heeft gebruikt om internationale vrede en veiligheid te dwarsbomen”.

De stemming was vooral symbolisch van belang. Koenders wilde de nabestaanden laten zien dat de Nederlandse regering nog altijd haar best doet om de verantwoordelijken voor de ramp voor de rechter te krijgen. „We wilden tot het uiterste gaan”, zei Koenders. Hij noemde een VN-tribunaal de „beste” en de „koninklijke weg”. Brede internationale steun zou de schijn van partijdigheid verkleinen. En de kans dat Rusland (of andere landen) eventuele verdachten moet uitleveren, was groter geweest met een aangenomen Veiligheidsraadresolutie.

De stemming liet ook zien dat Rusland op dit dossier internationaal geïsoleerd is – dat kan zeker een motief van de vijf landen geweest zijn door te zetten. Rusland stemde als enige van de vijftien landen in de Veiligheidsraad tegen. Drie landen (China, Venezuela en Angola) onthielden zich van stemming. Koenders, die in zijn toespraak minder harde woorden voor Rusland had dan de meeste andere landen, zegt: „Ik ben strijdbaar, en dat zijn de andere landen ook. Geen veto breekt onze vastberadenheid.”

In zijn toespraak pleitte Koenders ervoor het onderzoek naar de feiten rondom de ramp uit de internationaal-politieke sfeer te halen en weer een zaak van het recht te maken. Maar daarin is hij, samen met zijn collega’s uit België, Oekraïne, Australië en Maleisië, niet geslaagd. Speelden zij uiteindelijk niet ook een politiek spel door een kansloos voorstel in stemming te brengen? De nabestaanden heeft het voorlopig niets concreets opgeleverd.

Koenders wil nu de andere juridische opties gaan verkennen, en heeft nog geen voorkeur uitgesproken. Feit is wel dat als Nederland de schuldigen van de ramp wil vinden en straffen, zoals het kabinet van meet af aan heeft gezegd, het nu veel meer op zichzelf is aangewezen. Van brede internationale rugdekking is geen sprake meer. De kans dat landen nog gedwongen kunnen worden verdachten uit te leveren, is na gisteren nihil geworden.