‘We worstelen allemaal als we ouder worden’

Amerikaan Noah Baumbach (1969) maakt al jaren films over de moeizame weg naar volwassenheid, ook ‘While We’re Young’ bevat een generatieconflict.

Boven: Josh (Ben Stiller) en Cornelia. Onder: Josh en zijn jongere pendant (Adam Driver).

‘Ik voel me mijn hele leven al als een kind dat een volwassene imiteert”, zegt het personage Josh (Ben Stiller) in Noah Baumbachs nieuwste film While We’re Young. Als Josh en zijn vrouw bevriend raken met een veel jonger stel zet dat hun leven op zijn kop, met zowel een professionele als huwelijkscrisis tot gevolg.

Baumbach maakt al zijn hele carrière films over de moeizame weg naar volwassenheid en de angst voor stagnatie, apathie en het onbekende. Daarbij durft hij het aan personages te portretteren die niet altijd even sympathiek zijn, maar neurotisch, narcistisch en egoïstisch. Denk aan Nicole Kidman in Margot at the Wedding, de vader (Jeff Daniels) in The Squid and the Whale en het door Ben Stiller gespeelde titelpersonage Greenberg, Baumbachs doorbraakfilm.

Deze werd gevolgd door het in zwart-wit gedraaide Frances Ha, met zijn huidige partner Greta Gerwig in de hoofdrol van jonge vrouw die een hele film lang krampachtig vasthoudt aan haar studententijd. Baumbach stopte die film vol met verwijzingen naar de hoogtijdagen van de Franse cinema, iets wat hij graag doet. Het door Adam Driver gespeelde personage Jamie in While We’re Young kleedt zich bijvoorbeeld hetzelfde als de hoofdpersoon in La Collectionneuse van Eric Rohmer, een van Baumbachs helden, evenals Truffaut, Godard en Bergman.

Baumbach (1969), die begin juli als onderdeel van een grote Europese promotietour Amsterdam aandeed, zucht diep als hem naar het autobiografische gehalte van zijn films gevraagd wordt. Toch is het geen gekke vraag, zijn films lijken immers zijn eigen opgroeien te documenteren. The Squid and the Whale was zelfs gebaseerd op de scheiding van zijn eigen ouders toen hij zelf nog een kind was.

„Ik word vaak gevraagd naar het autobiografische gehalte van mijn werk. Ik begrijp waar de vraag vandaan komt maar als ik aan een scenario begin, is het altijd met het idee fictie te maken. Je maakt een persoonlijke film omdat er onderwerpen zijn die je bezighouden en die eruit moeten. Mijn oeuvre staat in de traditie van regisseurs die persoonlijke films maken, een heel brede traditie.”

„Ik schrijf kleine en grote ideeën op in een boekje. Als ik aan een film begin werk ik een paar van die ideeën uit. Het kunnen ervaringen uit mijn eigen leven zijn, maar ook dingen die anderen mij vertellen.

„Met Greenberg wilde ik een film maken over het idee dat onaangepast gedrag je soms op de plek kan krijgen waar je zijn moet om verder te kunnen. Ik had vooral een idee over het personage. In While We’re Young draaide het vanaf het begin meer om het verhaal. Ik wilde iets doen met een stel dat steeds verder van elkaar afdrijft. Net zoals in de tot Shakespeare teruggaande komedietraditie van een koppel dat een omweg nodig heeft om weer bij elkaar te komen.

„Ook wilde ik iets doen over een generatieconflict, daarom is er een jonger stel bijgekomen, van wie er één een ambitieuze filmmaker is. Iemand aan wie Josh, een vastgelopen documentairemaker van de oude stempel, zich kan spiegelen.”

Hoewel zijn films over de angst voor stagnatie gaan, is Baumbach zelf heel productief. Baumbach lijkt van dit soort paradoxen te genieten. Zo heeft het jonge stel in While We’re Young het analoge tijdperk dat zij nooit meemaakten helemaal omarmd: ze draaien platen, kijken videobanden en gebruiken geen computer maar een typemachine. Ondertussen zijn Josh en Cornelia volkomen vergroeid met hun iPhones en iPads. Ook draait het om netelige kwesties als postmodernisme en authenticiteit, ironie versus oprechtheid, en zet de thematiek van een jong versus oud(er) koppel zijn vaste thema, de angst om ouder te worden, extra op scherp.

„We worstelen allemaal als we ouder worden, het maakt niet uit hoe succesvol of gelukkig je bent. De poging het gat te dichten tussen de ideeën over jezelf versus wie je eigenlijk bent, dat is wat echte volwassenheid is.

„Al mijn personages zijn mensen die niet zien hoe hun gedrag anderen beïnvloedt. Verbaal begaafde mensen die zichzelf en waarom ze dingen doen rationaliseren. Ze zijn slim genoeg om ermee weg te komen. Mijn films documenteren echter precies het moment waarop ze er niet meer op dezelfde manier mee weg komen. That’s the drama I guess.