Wat kan Facebook eraan doen? En wat dóét Facebook eraan?

Ook Facebook zelf geeft tips, over online veiligheid. Maar Facebook grijpt zelf niet snel in, terwijl het wel kan zien dat een profiel enigszins verdacht is.

In een van de beroemdste cartoons van The New Yorker kijkt een hond vanaf de vloer naar een soortgenoot, die op een bureaustoel bij een beeldscherm zit. Die zegt: „On the internet, nobody knows you’re a dog.”

De cartoon is uit 1993, de begindagen van het internet, maar nog altijd relevant. Als iemand een Facebookprofiel aanmaakt met een andere naam, een andere leeftijd en de foto van iemand anders, heeft doorgaans niemand dat door. Het grootste sociale medium ter wereld heeft de mond vol van veiligheid (dat is voor de site „het allerbelangrijkst”, is te lezen op een van de daaraan gewijde voorlichtingspagina’s), maar kan pas ingrijpen als er aantoonbaar iets niet klopt. Een jongen die duizend tienermeisjes in zijn vriendenlijst heeft? Iemand die tientallen chatgesprekken heeft lopen? Vreemd, verdacht wellicht, en Facebook kan het zien, maar het is nog geen reden om in te grijpen.

Pijnlijke realiteit

Op facebook.com/safety komen mensen van het veiligheidsteam aan het woord en geeft het bedrijf wel tips aan tieners en hun ouders. Ouders: praat over online veiligheid zoals je over offline veiligheid praat, leer de termen kennen en ga een gesprek aan. Tieners: denk na voordat je iets deelt, wees jezelf en accepteer alleen vriendschapsverzoeken van mensen die je kent.

Dat zijn vooral open deuren, en het verbloemt de pijnlijke realiteit: dat Facebook er zelf weinig aan kan doen als er profielen voor 17-jarige aantrekkelijke jongens worden aangemaakt door 41-jarige mannen.

Totdat er daadwerkelijk iemand nattigheid voelt – want dan is er de rapporteer-knop.

Stel dat je als tienermeisje wordt lastiggevallen door iemand, of dat je merkt dat zoiets bij je kind gebeurt. Dan kun je een profiel ter beoordeling neerleggen bij het bedrijf. Als het inderdaad in strijd is met de richtlijnen van Facebook (en dat is het als je je voordoet als iemand anders), wordt het account verwijderd. Maar ja, bewijs dat maar eens. Dat lukt maar zelden. In het geval van de vermiste Lisa en het nepprofiel van ‘Daniël Jambers’ kwam het naar voren door met Google te zoeken naar sites waar zijn profielfoto nog meer werd gebruikt, waaruit bleek dat de jongen op de foto eigenlijk een Cris uit San Diego is, en dat de maker van het profiel de foto waarschijnlijk van Cris’ Instagram-account plukte. Daniëls Facebookprofiel bestaat inmiddels niet meer. Maar in talloze andere gevallen zal degene die achter een nepprofiel zit iets slimmer zijn en geen foto gebruiken waarvan de herkomst zo gemakkelijk te traceren is.

Daar komt bij dat de optie om een profiel te rapporteren nogal weggestopt zit. Je moet naar de bewuste profielpagina gaan en daar op de drie puntjes klikken om de optie tevoorschijn te halen. Vervolgens komen er nog minstens drie meerkeuzevragen (met soms verwarrende opties) voordat de melding opgestuurd kan worden.

En is het ‘lastigvallen’ als je niet zeker weet of dat is wat er gaande is? Wat als je het niet vertrouwt, maar er niet zeker van bent? Kan Facebook er niet gewoon even naar kijken? Nee. Degene die er wél iets aan kan doen, dat is de gebruiker zelf. Door te ontvrienden of te blokkeren.