Vanavond stemt de VN-Veiligheidsraad over een MH17-tribunaal. Vier vragen

Vanavond om negen uur stemt de VN-Veiligheidsraad over een VN-tribunaal dat de daders van de vliegramp met MH17 moet berechten. Rusland heeft gezegd zijn vetorecht te gebruiken om een tribunaal te voorkomen. Wat zijn de andere opties?

De VN-Veiligheidsraad stemt in het hoofdkantoor in New York over een andere kwestie. Foto Reuters / Mike Segar

Vanavond, om negen uur Nederlandse tijd, stemt de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over een VN-tribunaal dat de daders van de vliegramp met MH17 moet berechten.

1. Is er nog niet gestemd dan?

Nee, even de recente gebeurtenissen op een rij:

Eind juni bevestigden bronnen binnen de Nederlandse regering voor het eerst dat ze een VN-tribunaal wilden voorstellen. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken bestempelde het idee al gauw als “contraproductief”.

Begin juli kondigde Maleisië de voorkeur voor een VN-tribunaal aan in de Veiligheidsraad, waarvan Maleisië als enige van de vijf landen (tijdelijk) lid is. Het kabinet schaarde zich daarachter:

Een stemming in de Veiligheidsraad op 21 juli werd uitgesteld en verplaatst om tijd te kopen en een Russisch veto te voorkomen. Ondertussen diende Rusland een tegenresolutie in als alternatief voor het Maleisische plan. Daarin staat dat er “gerechtigheid” moet komen, maar niets over de oprichting van een tribunaal.

Rusland heeft aangegeven vanavond tegen te stemmen en desnoods als permanent lid het vetorecht te zullen gebruiken. Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) is in New York om de druk op Rusland zo groot mogelijk te maken. Premier Mark Rutte belde vandaag nog met Poetin over het tribunaal.

Twitter avatar MinPres Minister-president Rutte spreekt met president Poetin over resolutie voor oprichting VN-tribunaal mbt MH17. Meer info via: http://t.co/zPz6iwne9O

2. Waarom willen de landen zo graag een VN-tribunaal?

De Veiligheidsraad, bestaande uit vijftien lidstaten, kan een tribunaal breed draagvlak geven. Het straalt onafhankelijkheid uit. Het maakt bovendien de kans op uitlevering van de verdachten het grootst: de Veiligheidsraad kan lidstaten daartoe verplichten. Rusland levert anders waarschijnlijk geen verdachten uit.

Experts in internationaal strafrecht stelden eerder al dat een VN-tribunaal een slecht idee is, omdat het de kans op succesvolle vervolging van de daders niet groter zou maken en wel duur is en veel tijd in beslag neemt. Over alles moeten de lidstaten afspraken maken: waar het moet komen, wie de rechters moeten zijn, welke rechtsregels gelden. Dat kan ook emotioneel belastend zijn voor de nabestaanden.

Een jaar geleden riep toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans alle landen op volledig mee te werken aan een onderzoek in de Veiligheidsraad.

3. Waarom wil Rusland niet meewerken?

Moskou heeft vorig jaar ingestemd met de VN-resolutie 2166, die het neerhalen van MH17 veroordeelt en een onafhankelijk, internationaal onderzoek naar de ramp ondersteunt. Een VN-tribunaal wil Rusland echter niet. Het zou Rusland verplichten eventuele verdachten uit te leveren. De verdenking op Russische daders is al hoog, dus Rusland heeft met een dergelijk tribunaal veel te verliezen. Rusland beschuldigt nog Oekraïne van het neerhalen van het vliegtuig.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken vond vorige VN-tribunalen te duur en ineffectief. Rusland noemt daarnaast het VN-tribunaal voorbarig, omdat het onderzoek nog loopt. Volgens Rusland drijft het opzetten van een tribunaal Rusland en het Westen alleen maar verder uiteen.

Lees de NRC-reconstructies:Er vliegt een vogeltje in uw richting, Kostbare tijd ging verloren en Een vlucht als alle andere. En lees hier de gehele special over MH17.

4. Wat zijn andere opties?

  • Gemengd tribunaal

De Algemene Vergadering van de VN, 193 lidstaten, kan alsnog via een resolutie tot een tribunaal besluiten. Dat vereist een tweederde meerderheid en Rusland heeft dan geen vetorecht. Het VN-mandaat geeft het tribunaal een onpartijdig imago. Het kan lidstaten alleen niet dwingen verdachten uit te leveren. Bovendien kost het opzetten ervan nog steeds veel tijd.

  • Eigen opgezette rechtbank door vijf landen

De vijf landen kunnen ook een gezamenlijke internationale rechtbank oprichten. Rusland kan dan niet zijn vetorecht gebruiken, maar zal niet willen meewerken aan de uitlevering van eventuele Russische verdachten. Nadeel is ook dat deze rechtbankoptie zonder VN-status minder gezaghebbend is.

  • Internationaal Strafhof

Niet waarschijnlijk. Het Strafhof in Den Haag behandelt alleen zaken als het land waar het misdrijf is gepleegd, of het land waaruit de dader afkomstig is, aangesloten is bij het Hof. Rusland en Oekraïne zijn dat niet. Nadeel is ook dat de meeste slachtoffers uit Nederland komen en in de Russische of Oekraïense publieke opinie de onafhankelijkheid van de rechtbank in twijfel zal worden getrokken.

  • Rechtbank door niet-betrokken land

Een ander land, dat niet betrokken is bij de MH17-ramp, kan zich geroepen voelen de daders te berechten. Het is alleen niet ondenkbaar dat geen enkel land zich in het politieke spel wil mengen. Het kost het land bovendien veel geld.

  • Een nationale rechter

Het Nederlandse kabinet zal er hoe dan ook alles aan willen doen om de daders te vervolgen en zal dus als bovenstaande opties afvallen zelf tot vervolging overgaan. Het grote nadeel is dat de schijn van afhankelijkheid van ‘slachtofferland’ Nederland aan de rechtsgang kleeft.

Met medewerking van Annemarie Kas.