‘Twelve Years a Slave’ meets Jane Austen

Belle (Gugu Mbatha-Raw) groeit op met haar nicht Elizabeth (Sarah Gadon)

In Scone Palace in Perth, Schotland hangt een 18de-eeuws schilderij waarover kunsthistorici zich de afgelopen twee eeuwen het hoofd hebben gebroken. Er staan twee jonge vrouwen op. De een is zwart, de ander wit. Nu is dát niet het opmerkelijke, want dergelijke schilderijen werden vaker gemaakt. Bijzonder is dat er geen sprake lijkt van enige vorm van hiërarchie tussen beide vrouwen. Ze zijn even elegant gekleed, en verkeren op intieme voet met elkaar.

Het is dat schilderij en de geschiedenis van Dido Elizabeth Belle, opgevoed als een blanke met een zwart hart, die de aandacht trok van de Brits-Ghanese filmmaakster Amma Assante. Wie was deze dochter van een Britse marineofficier en een Afrikaanse slavin die opgroeide in het huishouden van de Britse opperrechter van die dagen en na haar vaders dood als bemiddelde vrouw zelfstandigheid kon verwerven? En waarom werd zij weer vergeten? Voor Assante was de zoektocht naar antwoorden tevens een manier om haar eigen bi-culturaliteit, zoals ze het noemt, te onderzoeken.

Het levert een wonderlijke mix op van Twelve Years a Slave en de zedenromans van Jane Austen, die desondanks intrigeert doordat het zo’n onbekend verhaal is. Belle vertelt het tamelijk rechttoe rechtaan in en-toen-en-toen-modus. Toch is het op vele niveaus interessant. Belle gaat niet alleen over ras, maar ook over klasse, gender, het soms onbegrijpelijke Britse erfrecht, en daarnaast over Belles zoektocht naar haar eigen identiteit.

Belle groeit samen op met haar nichtje Elizabeth, die wel wit is, maar geen geld heeft, waardoor haar oom en tante er alles aan doen om een goede huwelijkskandidaat voor haar te vinden. Voor Belle is haar geld een zegen. Een jongeman van stand zal zich niet met haar inlaten, met iemand van mindere stand zou ze haar afkomst verloochenen (en haar familie verlagen). Een door zijn hypocrisie onoplosbaar dilemma.

Dit alles speelt zich af tegen de achtergrond van de historische massamoord op het slavenschip de Zong in 1781, waarbij 142 zieke slaven van boord werden gegooid, zodat de eigenaars verzekeringsgeld konden opstrijken voor hun verloren vracht. Belles love interest John is toevallig of niet de juridisch assistent van haar oom die een oordeel in deze zaak moet uitspreken. Het is waarschijnlijk dat de aanwezigheid van Belle in het huishouden zijn beslissing heeft beïnvloed, maar omdat er verder zo weinig over haar leven bekend is, voelt het ongeloofwaardig dat de filmmakers haar er zo’n spectaculaire rol (inclusief gestolen documenten) in toe hebben gekend.

Terug naar het schilderij. Misschien is onze kijk erop wel té geromantiseerd, net als Assantes verlangen om een rolmodel te vinden voor rassenstrijd en feminisme. En neem het haar eens kwalijk. Dat soort verhalen moet ook gevonden worden en verteld.

Er spreekt vertrouwelijkheid uit de relatie tussen de beide vrouwen op het schilderij. Daarvoor hoef je maar naar de vele andere schilderijen uit die periode te kijken die Assante door de film heen weeft. Maar waarom is Belle met die tulband afgebeeld? Zodat het duidelijk blijft dat haar schoonheid exotisch is, en daarmee nog steeds niet normaal? Belle mag dan even tot leven zijn gekomen, haar raadsel wordt nooit helemaal opgelost.