Raketgeleerde, atoombombouwer en ook nog president van het volk

Abdul Kalam (1931-2015)

Oud-president India

India rouwt om de dood van een nationale held. Kalam was bovenal wetenschapper.

Een schoolmeisje in de Indiase stad Shillong naast een foto van de maandag overleden oud-president Abdul Kalam. Foto EPA Foto JAGADEESH NV-EPA

Avul Pakir Jainulabdeen (A.P.J.) Abdul Kalam was een bescheiden president van een ambitieus land met meer dan één miljard inwoners. Maar hij was ook een raketgeleerde en een constructeur van atoombommen. En hij ontwierp, samen met een cardioloog, een coronaire stent: een buisje om de kransslagader open te houden. Maar misschien voor alles toonde hij zich een bevlogen leermeester die zijn toehoorders wilde doordringen van de essentie van kennis.

Maandag stierf de Indiase oud-president Kalam in het harnas, 83 jaar oud. Hij zakte ineen toen hij college gaf aan een groep studenten van het Indian Institute of Management in Shillong, de hoofdstad van de deelstaat Meghalaya, in het uiterste oosten van India. De regering in Delhi kondigde een week van nationale rouw af.

In India is het presidentsschap een ceremoniële functie. Kalam, die de post bekleedde tussen 2002 en 2007, was met zijn lange, grijsblonde haren een markante verschijning. Als president was hij het wijze en beminnelijke, maar ook volhardende gezicht van het opkomende India.

Als India zich wil ontdoen van corruptie en een natie van integere zielen wil worden, zijn er drie figuren in de samenleving die het verschil kunnen maken, zei hij eens. „Dat zijn de vader, de moeder en de onderwijzer.” Zelf bleef hij zijn levenlang vrijgezel. Maar een onderwijzer was hij wel in hart en nieren.

Kalam werd geboren in Rameswaram, in de zuidelijke deelstaat Tamil Nadu, op een landtong die uitsteekt in de zeestraat die India scheidt van Sri Lanka. Zijn vader verhuurde boten. Erg breed hadden ze het niet thuis en de jonge Kalam was ook geen briljante leerling. Maar een doorzetter was hij wel. Na de afronding van zijn studie ruimtevaarttechnologie aan het Institute of Technology in Madras, tegenwoordig Chennai, maakt hij carrière bij twee van de meest prestigieuze technologische instituten in het land: de Defence Research and Development Organisation en de Indian Space Research Organisation. Hij was nauw betrokken bij de ontwikkeling van de eerste satellieten en de eerste ballistische raketten van Indiase makelij. In de jaren negentig kreeg hij, in politiek en in technologisch opzicht, een leidende rol bij het geheime kernwapenprogramma van India.

Als (toen nog) buitenstaander mocht Kalam op 18 mei 1974 aanwezig zijn bij de ‘Lachende Boeddha’, de codenaam voor India’s eerste kernproef. Bijna een kwarteeuw later, in mei 1998, was hij medeverantwoordelijk voor het welslagen van een reeks nieuwe kernproeven. Dat bevestigde zijn naam als eminent wetenschapper maar ook als bewonderd vaderlander.

Links en rechts in India stemde in 2002 met de benoeming van Kalam tot de elfde president van India. De kandidatuur van een moslim in een overwegend hindoeïstisch land was onomstreden. ‘President van het volk’ werd hij algauw genoemd, geliefd bij de massa. Maar hij was geen meeloper of populist. Toen er in ‘zijn’ Tamil Nadu verzet rees tegen de bouw van civiele kerncentrales bleef Kalam het gebruik van atoomenergie verdedigen.