‘Koeienexplosie bedreigt weidevogels’

Dat zei de Vogelbescherming tegen de NOS.

De aanleiding

Nederlandse weidevogels, zoals kievit, grutto en tureluur, worden volgens de Vogelbescherming ernstig bedreigd door de toename van het aantal koeien. De NOS besteedde er een item aan en spreekt zelfs van een „koeienexplosie”. Bedreigt de koe de tureluur?

Waar is het op gebaseerd?

In het NOS-item waarschuwt de Vogelbescherming voor de gevolgen van het afschaffen van het melkquotum, sinds 1 april. Het aantal koeien stijgt. En die moeten kort, eiwitrijk gras eten. Terwijl weidevogels juist liever hoger gras hebben, met meer bloemen en kruiden. Hoe meer koeien, hoe kleiner de leefomgeving voor weidevogels.

En, klopt het?

Het gaat inderdaad niet goed met weidevogels. Van de meeste neemt de populatie al sinds de jaren 60 af. Afgaand op de cijfers van SOVON Vogelonderzoek Nederland daalt het aantal weidevogels, afhankelijk van regio en soort, met een paar procent tot bijna 10 procent per jaar. Vooral de veldleeuwerik en de grutto hebben het nu moeilijk.

Maar komt dit door een koeienexplosie? Dat lijkt onwaarschijnlijk, want er is helemaal geen koeienexplosie. Voor koeiencijfers zijn twee bronnen: de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het CBS. Volgens RVO-cijfers zijn er nu 4.181.548 koeien, 79.025 meer dan vorig jaar. Dat is een toename van 1,9 procent.

Maar de RVO telt ook vleeskoeien mee. Het CBS maakt wel onderscheid, maar heeft nog geen cijfers van 2015. In 2014 waren er ruim 1,5 miljoen melkkoeien, 19.368 meer dan in 2013. Er zijn 18.581 melkveebedrijven, dus gemiddeld kwam er per melkveebedrijf ongeveer 1 koe bij. Ook verder terug is geen koeienexplosie te zien. In 2000 waren er ruim 1,5 miljoen ‘werkende’ melkkoeien, ongeveer evenveel als nu.

Het CBS telt ook jongvee, kalveren die nog geen melk geven. Daarvan waren er in 2014 1,3 miljoen, 5 procent meer dan in 2013. Per melkveebedrijf kwamen er ongeveer 3 kalveren bij. Maar ook in 2000 hadden melkveehouderijen ruim 1,3 miljoen stuks jongvee.

Er is wel een ‘maar’ te plaatsen bij die cijfers. Het aantal koeien mag dan amper zijn toegenomen in 15 jaar, maar de melkproductie steeg tussen 2000 en 2014 wel met 16 procent. Dat duidt erop dat koeien intensiever worden gebruikt. En dus is er meer mest en wordt er eerder gemaaid bij een lagere grondwaterstand. Dat is slecht voor weidevogels. Dat is al sinds de jaren 50 aan de gang. Tussen 1950 en 1980 verdubbelde de melkproductie.

Conclusie

Het gaat niet goed met de weidevogels, maar dat ligt niet aan een koeienexplosie. Er zijn nu ongeveer evenveel melkkoeien als in 2000. De melkproductie steeg sindsdien wel met 16 procent. De weiden worden intensiever gebruikt en daardoor minder geschikt voor weidevogels. We beoordelen de stelling als grotendeels onwaar.