Een plan als een spannend filmscript

het geheime plan van Varoufakis om de drachme weer in te voeren. De voormalige minister van Financiën van Griekenland werkte er de afgelopen maanden aan. Op zijn blog vertelt hij er nu over.

Het leest als een filmscript. Een minister die in het diepste geheim plannen maakt om de IT-systemen van zijn eigen ministerie te hacken. Een laptop die klaarstaat om op het ‘uur u’ te worden ingeplugd. Om dan met één druk op de knop een munt-in-wording te creëren. Toch gaat het hier om een bestaand politiek draaiboek, van de hand van de Griekse oud-minister van Financiën, Yanis Varoufakis. Heimelijk heeft hij de afgelopen maanden gewerkt aan een plan voor de Grexit, een vertrek van Griekenland uit de eurozone.

In een videogesprek met hedgefondsen op 16 juli, waarvan de opnames zondag uitlekten, doet Varoufakis zijn ‘plan B’ uit de doeken, voor het geval dat Griekenland zou worden gedwongen de euro te verlaten. Hij bevestigt dit nu op zijn blog.

1 Wie gaf de opdracht?

Varoufakis zegt in het videogesprek dat hij eind december, voordat zijn partij Syriza de verkiezingen won, het „groene licht” kreeg van Syriza-leider en huidig premier Alexis Tsipras om een Grexit voor te bereiden. Varoufakis stelde een geheime werkgroep samen, die de invoering van de „nieuwe drachme” moest uitdenken. Het team werd geleid door de Amerikaanse econoom James Galbraith, een vriend van Varoufakis.

2 Wat staat er in het plan?

Het plan gaat over de periode tussen euro en drachme. Bij een Grexit zou de noodsteun van de Europese Centrale Bank aan de Griekse banken acuut wegvallen. Die zouden dan dicht moeten blijven. Om de economie toch draaiende te houden, moest een „parallel betalingssysteem” worden opgetuigd, legt Varoufakis uit. De bevolking moest zo ook het gevoel krijgen dat „de overheid de situatie beheerst”. Dit systeem zou lopen via de staat, dus buiten de banken om.

3 Hoe werkt dat in de praktijk?

Elke Griekse belastingbetaler in Griekenland heeft een fiscaal nummer. Varoufakis wilde aan ieder nummer een overheidsrekening koppelen. Op deze rekeningen zou de overheid digitale betalingen kunnen doen. Bedrijven of particulieren zouden vervolgens, via de website van Varoufakis’ ministerie, naar elkaars fiscale nummers geld kunnen overmaken. Een smartphone-app zou het systeem makkelijk in gebruik maken. Eerst zou het om betalingen in euro’s gaan, „maar in een handomdraai kan dit worden omgezet in nieuwe drachmes”, aldus Varoufakis.

4 En de overgang naar de drachme, hoe gaat die?

Hoe de overgang van euro naar drachme in zijn werk zou gaan, vertelt Varoufakis niet. In feite stelt hij voor de overgangsperiode digitale cheques voor, of IOU’s (‘I owe you’), waarvan de waarde met de devaluatie van de drachme ten opzichte van de euro sterk zou dalen. „Elektronische geldcreatie”, zegt Nick Malkoutzis, hoofdredacteur van de Griekse economische nieuwswebsite Macropolis. Malkoutzis noemt het „logisch en verstandig dat de regering zich voorbereidt op het verlaten van de euro”. De rest van de eurozone had (en heeft) ook Grexit-scenario’s klaar liggen.

5 Zou het hebben gekund?

Malkoutzis vraagt zich af of het plan zou werken. „Een van de redenen voor de recente rijen voor banken was dat honderdduizenden gepensioneerden geen bankpas hebben. Vraag die mensen maar eens een mobiele app te gebruiken”.

Varoufakis zelf stuitte op andere problemen, die aanleiding waren voor zijn spectaculaire plan om digitaal in te breken bij zijn eigen ministerie. De geheime werkgroep ontdekte dat niet het ministerie, maar de gehate trojka (EU, IMF en ECB) de controle heeft over het fiscale systeem dat de basis vormt voor ‘plan B’. En de trojka mocht niet weten van het plan. Daarop schakelde Varoufakis – een academicus met een groot netwerk– een andere Amerikaanse vriend in, een ICT-hoogleraar. „We besloten het softwareprogramma van mijn eigen ministerie te hacken”, zegt Varoufakis. Dit bleef volgens hem bij een voornemen. Toen de banken begin deze maand sloten, stond het team wel „klaar” om „de laptop in te pluggen en het systeem in gang te zetten”.

6 Waarom maakt Varoufakis dit allemaal bekend?

In het videogesprek zegt Varoufakis dat hij wist dat de uitspraken zouden uitlekken. Dus wat wilde hij ermee bereiken? Op zijn blog schrijft hij dat hij een einde wilde maken aan de kritiek op Syriza dat het flirt met de Grexit, maar geen noodplan zou hebben. Malkoutzis twijfelt hieraan. „Varoufakis zit niet meer in de regering. Hij zegt goede vrienden te zijn met Tsipras, maar hij brengt Tsipras zo juist in de problemen”. Het hacken is waarschijnlijk illegaal. Malkoutzis: „Er gaan geruchten dat Varoufakis uit Syriza wil gaan en zich bij een pro-drachmepartij wil voegen.”