Russische natuurkundige TU Eindhoven verdacht van spionage

Het fotonica-laboratorium op de TU Eindhoven waar de Russische natuurkundige Ivan A. tot juli 2014 werkzaam was. Hij wordt verdacht van spionage voor de Russische geheime dienst. Foto ANP/ Joyce van Belkom

De Duitse en Nederlandse inlichtingendiensten verdenken een Russische natuurkundige die werkzaam was bij de Technische Universiteit in Eindhoven van spionage voor de Russische geheime dienst. De universiteit heeft daarop zijn contract ontbonden, waarna het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn verblijfsvergunning heeft ingetrokken.

De 28-jarige Ivan A. was van 2009 tot 2011 werkzaam als gastonderzoeker bij het Max Planck Instituut en van september 2013 tot juli 2014 bij de Technische Universiteit van Eindhoven. Daar deed hij fundamenteel onderzoek op het gebied van kwantumfysica en nanofotonica, een onderzoeksgebied naar de onderliggende technologie die gebruikt wordt voor de ontwikkeling van supercomputers.

‘Risico voor Nederlandse veiligheid’

Het Duitse weekblad Der Spiegel onthulde dat de Duitse geheime dienst de natuurkundige op het spoor kwam toen zij een Russische diplomaat van het consulaat in Bonn volgden. Deze ontmoette Ivan A. maandelijks in een café in Aken en overhandigde hem geld. In ruil daarvoor zou hij geheime informatie over het onderzoek verschaft hebben.

Volgens berichtgeving van de Volkskrant meldde de Duitse inlichtingendienst de verdenking van Ivan A. aan de Nederlandse AIVD, die vervolgens een onderzoek begon. In juli van 2014 werd A. aangehouden op de luchthaven van Düsseldorf en verhoord. In dezelfde maand stuurde de AIVD een ambtsbericht naar de TU Eindhoven dat Russische natuurkundige een ‘risico vormt voor de Nederlandse veiligheid’.

Een woordvoerder van de AIVD bevestigt aan NRC dat een ambtsbericht naar de TU Eindhoven is gestuurd. De geheime dienst doet geen mededelingen over de vraag of er een officieel onderzoek is gestart naar de Russische natuurkundige. De woordvoerder laat weten dat de AIVD met berichten naar buiten komt wanneer er sprake is van een strafzaak, “maar dat is zover ik weet nog niet het geval”.

Volgens een woordvoerder van de TU Eindhoven heeft de AIVD in juli 2014 het College van Bestuur gemeld dat Ivan A. een risico vormde waarna de universiteit hem de toegang tot de campus ontzegde en zijn contract ontbond. Vlak daarna vorderde het ministerie van Buitenlandse Zaken de verblijfsvergunning in van de Russische natuurkundige waardoor hij niet meer in Nederland en de landen die het Schengenakkoord hebben ondertekend mag verblijven. Ivan A. is naar Rusland teruggekeerd, hij ontkent de beschuldigingen zo meldt Der Spiegel.

In het jaarverslag van de AIVD over 2014 schreef de dienst al dat Rusland bezig is met spionage-activiteiten in Nederland.

“In het afgelopen jaar is wederom vastgesteld dat de Russische inlichtingendiensten in Nederland agenten aansturen voor het verkrijgen van politieke en wetenschappelijke inlichtingen. Ook worden agenten ingezet voor de aanschaf van (semi)militaire technologie waarbij doelbewust exportrestricties worden omzeild.”