Geheim Grexit-plan Varoufakis

Uitgekiend draaiboek voor Grexit voorzag ook in hacken van eigen ministerie van Financiën

De Griekse euro houdt nog stand, maar op muren in Athene zijn al muntstukken van ‘0’ euro verschenen. Aris Messinis / AFP

Het leest als een filmscript. Een minister die in het diepste geheim plannen maakt de IT-systemen van zijn eigen ministerie te hacken. Een laptop die klaarstaat om op het ‘uur u’ te worden ingeplugd, om met één druk op de knop een munt-in-wording te creëren. Toch gaat het hier om een bestaand politiek draaiboek, van de hand van de Griekse oud-minister van Financiën, Yanis Varoufakis.

Heimelijk heeft Varoufakis de afgelopen maanden gewerkt aan een plan voor de Grexit, Griekse euro-uittreding, zo bevestigde hij gisteren op zijn blog. Ook na zijn aftreden op 6 juli blijft de flamboyante econoom de gemoederen bezighouden. In een videogesprek met hedgefondsen op 16 juli, waarvan de opnames zondag uitlekten en gisteren werden vrijgegeven, doet Varoufakis zijn ‘plan B’ uit de doeken voor het geval dat Griekenland zou worden gedwongen de euro te verlaten.

Varoufakis zegt in de opname dat hij eind december, voordat zijn partij Syriza in januari de verkiezingen won, het „groene licht” kreeg van Syriza-leider en huidig premier Alexis Tsipras om een eventuele Grexit voor te bereiden. Volgens Varoufakis was dit nodig omdat de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble „vastbesloten” is om de Grieken uit de euro te zetten. Varoufakis ontkende gisteren met klem dat hij zélf aanstuurde op een Grexit.

Hij stelde niettemin nog voor de verkiezingen een werkgroep samen die de invoering van de „nieuwe drachme” moest uitdenken. Het team werd geleid door de Amerikaanse econoom James Galbraith, met wie Varoufakis bevriend is.

Het plan gaat over de periode tussen euro en drachme. Bij een Grexit zou acuut de noodsteun van de Europese Centrale Bank (ECB) aan de Griekse banken wegvallen, die dan dicht zouden moeten blijven. Om de economie toch draaiende te houden, moest een „parallel betalingssysteem” worden opgetuigd, zo legt Varoufakis uit in de conference call. De bevolking moest zo ook het gevoel krijgen dat „de overheid de situatie beheerst”.

Smartphone-app

Dit systeem zou lopen via de staat – dus buiten de banken om. Elke Griekse belastingbetaler in Griekenland heeft een fiscaal nummer. Aan ieder nummer wilde Varoufakis een overheidsrekening koppelen. Op deze rekeningen zou de overheid digitale betalingen kunnen doen. Bedrijven of particulieren zouden elkaar vervolgens naar elkaars fiscale nummers, via de website van Varoufakis’ ministerie, geld kunnen overmaken. Een smartphone-app zou het systeem makkelijk in gebruik maken. Eerst zou het om betalingen in euro’s gaan, „maar in een handomdraai kan dit worden omgezet in nieuwe drachmes”, zegt Varoufakis in het videogesprek.

Hoe de overgang van euro naar drachme in zijn werk zou gaan, vertelt Varoufakis niet. In feite stelt hij voor de overgangsperiode digitale cheques voor, of IOU’s (‘I owe you’), waarvan de waarde met de devaluatie van de drachme ten opzichte van de euro sterk zou dalen. „Elektronische geldcreatie”, zegt Nick Malkoutzis, hoofdredacteur van de Griekse economische nieuwswebsite Macropolis. Malkoutzis noemt het „logisch en verstandig dat de regering zich voorbereidt op het verlaten van de euro”. De rest van de eurozone had – en heeft – immers ook Grexit-scenario’s klaar liggen. Malkoutzis vraagt zich wel af of het plan zou werken. „Een van de redenen voor de recente rijen voor banken was dat honderdduizenden gepensioneerden geen bankpas hebben. Vraag die mensen maar eens een mobiele app te gebruiken”.

Hacken

Varoufakis zelf stuitte op andere problemen, die aanleiding waren voor zijn spectaculaire plan om digitaal in te breken bij zijn eigen ministerie. De geheime werkgroep ontdekte dat niet het ministerie, maar de gehate trojka (EU, IMF en ECB) de controle heeft over het fiscale systeem dat de basis vormt voor ‘plan B’. En de trojka mocht niet weten van het plan.

Daarop schakelde Varoufakis – een academicus met een groot netwerk– een andere Amerikaanse vriend in, een ICT-hoogleraar. „We besloten het softwareprogramma van mijn eigen ministerie te hacken”, zegt Varoufakis. Dit bleef volgens Varoufakis bij een voornemen. Toen de banken begin deze maand sloten, stond het team wel „klaar” om „de laptop in te pluggen en het systeem in gang te zetten”.

In het videogesprek zegt Varoufakis dat hij goed weet dat de uitspraken zouden uitlekken. Wat wilde hij ermee bereiken? Op zijn blog schrijft hij dat hij een einde wilde maken aan kritiek op Syriza, dat het flirt met de Grexit, maar geen noodplan zou hebben. Maar Malkoutzis twijfelt hieraan. „Varoufakis zit niet meer in de regering. Hij zegt goede vrienden te zijn met Tsipras, maar hij brengt Tsipras zo juist in de problemen”. Het hacken is waarschijnlijk illegaal. Malkoutzis: „Er gaan geruchten dat Varoufakis uit Syriza wil gaan en zich bij een pro-drachmepartij wil voegen.”