Warme woorden, harde kritiek

Op bezoek in het land van zijn vader sprak de president van de VS over corruptie, homo’s en vrouwen.

Kenianen in de hoofdstad Nairobi wachten op de colonne van de Amerikaanse president Barack Obama. Foto Carl de Souza/AFP

De Amerikaanse president Barack Obama heeft Kenia een hart onder de riem gestoken tijdens zijn bezoek aan het land afgelopen weekeinde. „Afrika is in opmars”, was een veelgebruikte zinsnede in zijn toespraken. Maar hij schuwde evenmin harde woorden te spreken over de corruptie in het land en de achterstelling van vrouwen.

Obama’s bezoek was een balanceeract tussen diplomatiek engagement en persoonlijke betrokkenheid. Zijn gastheer, de Keniaanse president Uhuru Kenyatta, ontving Obama vrijdagavond bij aankomst op het vliegveld met een ferme handdruk. Pas toen zijn halfzus Auma hem verwelkomde met een dikke zoen en een innige omhelzing, werden emoties zichtbaar. Beide Obama’s lieten de fanfare van hoogwaardigheidsbekleders achter zich en reden naar Nairobi voor Obama’s eerste bijeenkomst: een familiediner.

Hun verloren zoon

De Kenianen gaven de Amerikaanse president dit weekend een warm onthaal als ‘hun verloren zoon’. Obama zelf identificeerde zich in zijn toespraken met zijn Afrikaanse achtergrond. Toen hij in 1987, 26 jaar oud, in spijkerbroek voor het eerst Kenia bezocht, hoopte hij naar eigen zeggen „een groot gevoel van leegte vanbinnen” te vullen. Obama wilde weten wie hij was en waar hij thuishoorde.

Op de luchthaven herkende iemand de naam van zijn vader. „Dat was de eerste keer dat mijn naam iets voor me betekende, ik voelde me erkend”, zei hij gisteren.

Auma nam hem 28 jaar geleden van de luchthaven mee in een oude Volkswagen Kever naar Nairobi, waar hij in haar flatje op een veldbed sliep. „Dit keer kon ik háár een lift geven”, lachte de president.

Op het familie-etentje schoven zijn in 1933 geboren grootmoeder Sarah en tweehonderd andere leden van zijn Keniaanse familie aan – zij werden uitgebreid op Luo-lekkernijen gefêteerd. Obama’s vader behoorde tot het West-Keniaanse Luovolk en de Amerikaanse president verontschuldigde zich dat hij dit keer niet naar het westen van Kenia kon reizen. „Maar ik kom terug, de volgende keer niet in driedelig pak”, beloofde hij dit weekend.

In 2008 bezocht Obama Kenia als senator en tot grote ergernis van de toenmalige regering in Nairobi noemde hij corruptie en tribalisme toen de grootste zonden van Afrika. „Politiek gebaseerd op stamafkomst zal het land doen uiteenscheuren”, waarschuwde hij gisteren tijdens een toespraak in een stadion.

Achter de tralies

Ook weidde hij gisteren lang uit over hoe ziekmakend corruptie is. De afgelopen jaren onder president Kenyatta is de corruptie in het land toegenomen, maar de Keniaanse president heeft wel enkele van zijn ministers geschorst op verdenking van omkoperij. „Corruptie wordt getolereerd omdat het nooit anders is geweest, maar Kenia moet die gewoonte afzweren, ook aan de top”, zei Obama die pleitte voor „zichtbare vervolging”. Corrupte ministers zijn in Kenia nooit achter de tralies gezet.

Obama brak een lans voor meer vrouwenrechten en ook verdedigde hij homorechten, een controversieel onderwerp in het nog vaak zeer traditionele Afrika. Op zijn persconferentie zaterdag betitelde hij homorechten als universele mensenrechten. Kenyatta antwoordde dat „sommige zaken geen deel uitmaken van onze religie en cultuur”, en dat „leiders niet iets kunnen afdwingen van een weigerachtige bevolking”. Volgens de Keniaanse grondwet is homoseksualiteit illegaal, maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld Oeganda en Zimbabwe is Kenia geen homofoob land waar homo’s worden vervolgd.

Op een internationale conferentie voor jonge ondernemers legde Obama de verantwoordelijkheid voor een betere toekomst bij de innoverende jeugd. Hij beloofde extra fondsen voor jonge leiders en vrouwen.

Obama’s vader reisde ruim een halve eeuw geleden naar de Verenigde Staten in het kader van een speciaal programma om jonge Afrikanen voor te bereiden op het leiderschap in een onafhankelijk Afrika.