Spelen in droomland VS vaak ver weg voor Cubanen

Voor Cubaanse sporters zijn buitenlandse trips soms ideaal om te vluchten. Enkele honkballers verdwenen tijdens toernooien in Nederland. Bij het WPT in Rotterdam ligt het gevoelig.

De Cubaanse honkballers bij het World Port Tournament mijden het onderwerp vluchten: te gevoelig. Foto David van Dam

Cubaanse honkballers in Nederland doen graag zaken. Aan de dis in een hotel in Rotterdam Blijdorp vraagt de twintigjarige Yadiel Hechevarria aan de tolk of een journalist zijn wedstrijdshirt wil kopen. Nu het World Port Tournament tegen zijn einde loopt, dringt de tijd om een extra maandsalaris te verdienen. Anders zijn pet? Zo niet, even goede vrienden.

Rijkdom is ver weg voor de pitcher die van zijn cheese cake snoept. Hij verdient 40 dollar per maand en antwoordt logischerwijs ‘ja’ op de vraag of hij een honkbalcarrière in de VS ambieert. „Maar alleen als het via de legale weg kan. In Cuba wil je nog niet illegaal een hoekje om.”

De illegale weg: vluchten

De illegale weg betekent vluchten. Een weg die meermalen in Nederland werd ingeslagen. Tijdens het World Port Tournament (WPT) en de Haarlemse Honkbalweek zijn de afgelopen jaren drie landgenoten van Hechevarria gevlucht. Mannen die zich via nooduitgangen onttrokken aan het strikte regime op Cuba en later opdoken bij een club in de Amerikaanse Major League. Weg van de familie Castro, flanerend in de competitie van hun dromen.

Hun vlucht staat niet op zichzelf. Van honkballers en schrijvers tot dokters en advocaten: Cubaanse dissidentie is zo oud als de staatsgreep van Fidel Castro in 1959. Zijn communistische beleid leidde ertoe dat de VS Cuba isoleerde, met beperkingen op handel, reizen en transacties. Na decennia van kille verhoudingen maakte president Obama eind 2014 bekend dat de relatie werd genormaliseerd. Sindsdien zijn er verbeterde contacten met als hoogtepunt de heropening van de Cubaanse ambassade in Washington, begin vorige week.

De versoepelde regels bieden perspectief voor Cubaanse honkballers. Werkvergunningen in de VS zijn dichterbij dan ooit. Volgt nu een exodus van Cubaans talent? Pitcher Yadiel Hecchevarria durft zich hierover nauwelijks uit te laten: te gevoelig. „Er wordt niet veel over gesproken binnen het team”, zegt hij, nadat Cuba zich heeft geplaatst voor de finale van het WPT, waarin Nederland werd verslagen (5-3).

Tussen ploeggenoten letten spelers op hun woorden, zegt tolk en delegatieleider Maarten Wernsen. Journalisten zijn weliswaar geen scouts die spelers verleiden op buitenlandse trips, maar niemand wil de indruk wekken iets in zijn schild te voeren. Er gaat altijd een staatsvertegenwoordiger mee. Paspoorten zijn al ingenomen op Schiphol.

Omstanders zagen in 2011 hoe de Cubaan Gerardo Conceptión Pérez uit de lobby van het hotel in Blijdorp rende en in een gereedstaande taxi sprong. Al zijn spullen liet hij achter. Later dook hij op in de VS waar hij bij de Chicago Cubs een vijfjarig contract tekende van 5,5 miljoen euro.

Pérez volgde het voorbeeld van Aroldis Chapman in 2009. Chapman zei tegen zijn kamergenoot dat hij buiten een sigaret ging roken maar werd in de lobby opgehaald. Hij feestte enkele dagen in Amsterdam en verwierf daarna in Andorra de benodigde reispapieren. Eindresultaat: een contract van ruim 27 miljoen euro bij de Cincinnati Reds.

Wat volgt is een nieuw leven in weelde. Maar volgens Ben Thijssen, assistent-coach bij het Nederlands team, spelen niet alleen financiële motieven. Het is ook de passie voor hun sport. Thijssen: „Wie er bovenuit steekt op Cuba, wil in de VS ervaren tot waar zijn plafond reikt. Het leven op Cuba is minder slecht dan we denken. Ik verwachtte overal mensen in rijen, maar dat was niet zo. Mensen leken tevreden. Cubaanse honkballers maakten muziek in de hoteltuin, mensen speelden domino op straat. Alleen de tijd heeft er wel stilgestaan, met al die oude auto’s.”

Op het eiland worden sporters niet direct beloond met geld, maar wel met aanzien en privileges van de staat. Drievoudig olympisch kampioen Teofilo Stevenson werd ooit gevraagd om voor 5 miljoen dollar te boksen tegen Muhammad Ali en prof te worden, maar weigerde zijn land te ontvluchten. „Wat is 1 miljoen dollar vergeleken met de liefde van acht miljoen Cubanen?”, vroeg hij zich af. Fidel Castro schonk hem een luxe landhuis.

Gevluchte roeiers en hockeyers

Zijn trouw lijkt uitzonderlijk. De relatie tussen VS en Cuba is nu beter, maar onlangs was het ook raak tijdens de Pan-Amerikaanse Spelen. In Canada verdwenen vier roeiers, twee honkballers en dit weekeinde acht hockeyers. Vanuit Toronto waren de Cubanen in twee uur bij de Amerikaanse grens waar zij profiteerden van de wet feet, dry feet policy. Cubanen die eenmaal in de VS zijn, mogen legaal blijven. Wie wordt onderschept, moet terug.

De toename van het aantal vluchtpogingen staat niet los van de verbeterde diplomatieke banden. Als de grenzen opengaan, vrezen de Cubanen dat deze speciale regeling vervalt. Door een strenger immigratiebeleid kan het moeilijker worden om de VS binnen te komen, dus wagen zij nu hun kans.

Yadiel Hechevarria kent de verhalen van gevluchte landgenoten. Over de roem die sommigen vergaarden, maar ook de schaduwzijde. „Ze mogen nooit meer voor Cuba spelen.” Voor hem is dat nu het voornaamste. Honkballen in de VS is nog heel ver weg tijdens zijn eerste reis naar het buitenland.