Schimmenspel aan grens Syrië

Nu Turkije de oorlog in Syrië wordt ingezogen, neemt regering-Erdogan ook de Koerden weer op de korrel.

De Turkse acties tegen terreurverdachten van IS en de PKK leidden dit weekend in Istanbul tot felle protesten. Een Turkse agent en een linkse demonstrant kwamen hierbij om het leven. Foto Ozan Kose / AFP

Boven de poort van Cultureel Centrum Amara hangt een zwart doek waartegen 32 rode rozen zijn geplakt. Eén voor iedere activist die vorige week om het leven kwam toen een zelfmoordterrorist zich opblies bij het centrum. Op de plek van de aanslag is een monument opgericht van knuffelberen, zakken met lego en voetballen, die de activisten hadden meegebracht voor de kinderen van de verwoeste Syrische grensstad Kobani. De tegels zijn nog rood van het geronnen bloed.

De aanslag in Suruç, een Koerdisch stadje aan de grens met Syrië, heeft Turkije in een klap de Syrische burgeroorlog ingetrokken. Weg is de terughoudendheid die het betrachtte in de strijd tegen Islamitische Staat (IS). Turkse tanks en gevechtsvliegtuigen bestookten de afgelopen dagen stellingen van de terreurgroep, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de aanslag. En Turkije gaf de internationale anti-IS-coalitie toestemming zijn luchtmachtbases te gebruiken.

Maar recente ontwikkelingen roepen vragen op over de bedoelingen van president Erdogan. De Turkse luchtmacht nam niet alleen IS in Syrië onder vuur, maar ook stellingen van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) in Noord-Irak én van haar zusterorganisatie YPG in Noord-Syrië. Wie ziet Erdogan nu als belangrijkste vijand: de extremisten van IS of de Koerden?

Aai over de bol

Veel Koerden weten het antwoord wel. Ze verwijten de Turkse regering de strijd tegen IS te gebruiken als voorwendsel om hun volk aan te vallen. „De Turkse luchtaanvallen op IS zijn een lachertje”, zegt Mehmet Karakes, een Koerdische art director in de tuin van het cultureel centrum. „Alsof ze een kind een aai over zijn bol geven. De bombardementen op Rojava [de autonome Koerdische regio in Noord-Syrie, red] zijn vele malen erger.”

Een bezoek aan de grens lijkt dit te bevestigen. Terwijl Koerdische strijders in Syrië en Irak worden gebombardeerd, is het rustig bij Elbeyli, waar vermeende IS-strijders vorige week een grenspost aanvielen. Verslaggevers van tv-zender Haberturk zitten verveeld in de schaduw van hun wagen.

In reactie op de luchtaanvallen boven Noord-Irak heeft de PKK verklaard dat de wapenstilstand die ze in 2013 afkondigde „geen betekenis meer heeft”. Betekent dit het einde van de vredesbesprekingen met de regering?

Daar leek het de afgelopen dagen wel op. De Turkse regering arresteerde honderden Koerdische activisten. Zaterdag vond in het zuiden een aanslag plaats, ditmaal bij Diyarbakir, een stad waar vooral veel Koerden wonen. Daarbij kwamen twee militairen om, vier anderen raakten gewond. Hoewel de aanval op het leger nog niet is opgeëist, heeft het er alle schijn van dat de aanslag het werk is van de PKK.

De Koerden, die in Turkije, Syrië, Irak en Iran wonen, mogen onderling verdeeld zijn, de samenwerking met de internationale coalitie tegen IS versterkt hun positie. Dat is voor president Erdogan een onheilspellend scenario. Turken vrezen dat de regio in Noord-Syrië, waar de Koerden zelfbestuur hebben gevestigd, de Koerdische opstand in eigen land aanwakkert.

Bufferzone

De Turkse bombardementen op de Koerden in Syrië brengen het Westen in een lastig parket. Volgens Ankara is de YPG „een grotere bedreiging” dan IS. Maar de de VS hebben de militie de afgelopen maanden juist luchtsteun gegeven in de strijd tegen IS.

In een interview met de krant Hurriyet zei de Turkse premier Davutoglu vanochtend dat Turkije bereid is samen te werken met de Syrische Koerden, op voorwaarde dat ze geen bedreiging vormen voor Turkije. Maar vanochtend meldde de YPG dat zijn posities bij Kobani zwaar werden bestookt door de Turken.

Er wordt nu gespeculeerd dat de VS en Turkije een deal hebben gesloten. In ruil voor het gebruik van Turkse bases om IS in Syrië aan te vallen, zou Washington toestaan dat Turkije een bufferzone instelt in Noord-Syrië. Dat wil het al langer – óók om bewegingsruimte van de Koerden te beperken. Maar Davutoglu zei vanmorgen dat er geen plannen zijn voor een grondinvasie.