Duitsland geen boeman, maar het onmisbare land in Europa

Nog niet zo lang geleden werd Duitsland van alle kanten aangespoord om eindelijk ‘een normaal land’ te worden. Berlijn moest internationaal meer verantwoordelijkheid durven nemen. De gruwelijke Duitse geschiedenis in de twintigste eeuw mocht geen excuus zijn voor passiviteit in ónze tijd. Duitsland is immers een ander land geworden: open, democratisch, ingebed in de Europese Unie en de NAVO. Zelfs de minister van Buitenlandse Zaken van Polen, waar men zich de misdaden van nazi-Duitsland nog terdege herinnert, drong vier jaar geleden aan op krachtig Duits leiderschap in Europa. Alleen zo zou het continent de grote problemen van deze tijd aankunnen. „Ik ben inmiddels banger voor het nietsdoen van de Duitsers dan voor hun macht”, zei de toenmalige Poolse minister Sikorski in een rede in Berlijn.

Maar inmiddels klinkt in delen van Europa alweer de klacht dat Duitsland te dominant is. Het grote land in het hart van het continent zou zijn economische model willen opdringen aan andere landen. Het zou Griekenland doelbewust hebben vernederd. Het zou de Europese Unie splijten, door zo hardnekkig vast te houden aan de regels van de eurozone. En de ontwrichting van de Griekse samenleving en economie zou kanselier Merkel en haar minister van Financiën Schäuble koud laten.

Kortom, het clichébeeld van ‘de gemene Duitser’ is opeens terug. Ten onrechte. Kritiek op de Duitse aanpak van de eurocrisis is zeker mogelijk. Maar het is onzinnig het land hegemoniale ambities te verwijten. Of te suggereren, zoals de Duitse filosoof Jürgen Habermas onlangs deed, dat het land op de top over Griekenland, twee weken geleden in Brussel, in één nacht al het politieke kapitaal heeft verspeeld dat het in meer dan een halve eeuw had opgebouwd.

Een normaal land is Duitsland niet: door zijn omvang, zijn ligging, zijn economische kracht en ja ook door zijn geschiedenis speelt het een centrale rol in Europa. Duitsland is machtig – maar niet almachtig. Het opereert, ook in de Griekse crisis, in Europees verband. De samenwerking met Frankrijk is voor Duitsland nog altijd cruciaal. Duitsland is de grootste nettobetaler in de EU. Het toont zijn solidariteit onder meer door verreweg de meeste asielzoekers op te nemen. Berlijn ziet Europese samenwerking en integratie nog altijd als het nationale belang dat het voor Duitsland ook is.

Wie dat allemaal miskent, doet niet alleen Duitsland tekort maar sluit ook de ogen voor de belangen van heel Europa. „U bent het onmisbare land van Europa geworden”, zei Sikorski in 2011 tegen de Duitsers. En dat geldt nog steeds.