Aanzien op Cuba, dollars in de VS

Biedt detente Cuba en de VS kansen voor ‘overlopers’ naar Major League? „Ik ga alleen als het legaal kan.”

Cubaanse honkballers in Nederland doen graag zaken. Aan de dis in Van der Valk Hotel Rotterdam-Blijdorp vraagt Yadiel Hechevarria aan de tolk of een van de journalisten zijn wedstrijdshirt wil kopen. Nu het World Port Tournament op zijn eind loopt, dringt de tijd om een extra maandsalaris te verdienen. Zijn pet anders? Zo niet, even goede vrienden.

Rijkdom is ver weg voor de twintigjarige pitcher die van zijn cheesecake snoept. Hij verdient 40 dollar per maand en antwoordt logischerwijs ‘ja’ op de vraag of hij een honkbalcarrière in de VS ambieert. „Maar alleen als het via de legale weg kan. In Cuba wil je nog niet illegaal een hoekje om.”

De illegale weg betekent vluchten. Een weg die meerdere keren in Nederland werd ingeslagen. Gedurende het World Port Tournament (WPT) en de Haarlemse Honkbalweek die elkaar om de zomer afwisselen, zijn de afgelopen jaren drie landgenoten van Hechevarria gevlucht. Mannen die zich via nooduitgangen ontrokken aan het strikte regime op Cuba en maanden later opdoken bij een club in de Amerikaanse Major League. Weg van de familie Castro, flanerend in de competitie van hun dromen.

Hun vlucht staat niet op zichzelf. Van honkballers en schrijvers tot dokters en advocaten: overlopen is zo oud als de staatsgreep van communist Fidel Castro in 1959. Diens socialistische regeringsbeleid leidde ertoe dat de VS Cuba isoleerde, met beperkingen op handel, reizen en transacties.

Decennia van kille verhoudingen gingen voorbij voordat president Obama eind 2014 bekendmaakte dat de relatie werd genormaliseerd. Sindsdien zijn er verbeterde contacten met als hoogtepunt de heropening van de Cubaanse ambassade in Washington, begin vorige week.

Exodus Cubaans talent?

De versoepelde regels bieden perspectief voor Cubaanse honkballers. Werkvergunningen in de VS zijn dichterbij dan ooit. Volgt hierdoor een exodus van Cubaans talent? Pitcher Yadiel Hechevarria durft zich nauwelijks uit te laten over de veranderende situatie: te gevoelig. „Er wordt niet veel over gesproken binnen het team”, zegt Hechevarria, nadat hij zich zaterdag met Cuba heeft geplaatst voor de finale van het World Port Tournament. Zondag zou de ploeg die met 5-3 winnen van Nederland.

Omringd door ploeggenoten passen de spelers op hun woorden, zegt tolk en delegatieleider Maarten Wernsen. Journalisten zijn weliswaar geen scouts – dat zijn vaak degenen die spelers verleiden tijdens buitenlandse trips - maar niemand wil de indruk wekken dat hij iets in zijn schild voert. Tijdens buitenlandse trips is er altijd een wakende staatsvertegenwoordiger mee. Paspoorten zijn al ingenomen op Schiphol.

Omstanders zagen het in 2011 gebeuren. Hoe de Cubaan Gerardo Conceptión Pérez uit de lobby van het hotel in Blijdorp rende en in een gereedstaande taxi sprong. Al zijn spullen liet hij achter. Later dook hij op in de VS waar hij bij de Chicago Cubs een vijfjarig contract tekende ter waarde van 5,5 miljoen euro.

Pérez volgde het voorbeeld van Aroldis Chapman in 2009. Nadat Chapman zijn kamergenoot had gezegd dat hij buiten een sigaret ging roken, wachtte hij in de lobby op een vriend van een vriend die hem zou ophalen. Eerst feestte hij enkele dagen in Amsterdam. Daarna verbleef hij in Andorra waar hij benodigde reispapieren verwierf. Eindresultaat: een contract van ruim 27 miljoen euro bij de Cincinnati Reds.

Niet alleen gedreven door geld

Wat volgt is een nieuw leven in weelde, maar volgens Ben Thijssen, assistent-coach bij het Nederlands team, schuilen er niet alleen financiële motieven achter het vluchten. Het is ook de passie voor hun sport. Thijssen: „Wie erbovenuit steekt op Cuba, wil in de VS ervaren tot waar zijn plafond reikt. In mijn ogen is het leven op Cuba minder slecht dan we denken. Ik verwachtte overal mensen in rijen, maar dat was niet zo. Mensen leken blij en tevreden. Honkballers van Cuba maakten muziek in de hoteltuin, mensen speelden domino op straat. Alleen de tijd heeft er wel stilgestaan, met al die oude auto’s.”

Op het eiland worden sporters niet direct beloond met geld, als wel met aanzien. Gekoesterd als nationale schatten genieten ze privileges van de staat. Wijlen drievoudig olympisch kampioen Teófilo Stevenson werd ooit gevraagd om voor 5 miljoen dollar te boksen tegen Muhammad Ali en prof te worden, maar weigerde zijn land daarvoor te ontvluchten. Hij zei: „Wat is 1 miljoen dollar vergeleken met de liefde van acht miljoen Cubanen?” Fidel Castro schonk hem een luxe landhuis.

Zijn trouw lijkt uitzonderlijk. De relatie tussen VS en Cuba is aan de betere hand, maar onlangs was het ook raak tijdens de Pan-Amerikaanse Spelen die gisteren ten einde kwamen. In Canada verdwenen vier roeiers, twee honkballers en dit weekeinde acht hockeyers. Vanuit Toronto konden de Cubanen binnen enkele uren bij de Amerikaanse grens zijn waar zij kunnen profiteren van de wet feet, dry feet policy. Cubanen die eenmaal in de VS zijn, mogen legaal blijven. Wie wordt onderschept, moet terug.

De toename van het aantal vluchtpogingen staat niet los van de verbeterde diplomatieke banden. Nu is er nog deze speciale regeling, maar als de grenzen opengaan, vrezen Cubanen dat deze vervalt. Door een strenger immigratiebeleid kan het juist moeilijker worden om de VS binnen te komen, dus wagen zij nu hun kans.

Pitcher Yadiel Hechevarria kent de verhalen van gevluchte landgenoten. Over de roem die sommigen vergaarden, maar ook de schaduwzijde. „Ze mogen voor straf nooit meer voor Cuba spelen”, zegt hij via de tolk. Voor hem is spelen voor zijn vaderland nu het voornaamste. Tijdens zijn eerste reis naar het buitenland is honkballen in de VS nog heel ver weg.