De Amerikaan die zich bij de Chinese revolutie van Mao aansloot

Hij wond zich als jongeman op over misdaad, racisme en ongelijkheid in de VS. Toen hij in China in aanraking kwam met de communistische beweging van Mao Zedong sloot hij zich hierbij aan. Nu, een halve eeuw later, blikt de inmiddels 93-jarige Sidney Rittenberg terug op zijn werk en gevangenschap in Mao’s China.

Mao tekent het Rode Boekje van Rittenberg. Foto: Medium

Zittend in zijn poloshirt in zijn appartement in Bellevue, aan de rand van Seattle, lijkt de 93-jarige Sidney Rittenberg op een gewone bejaarde man. Maar schijn bedriegt: hier woont de Amerikaan die zich in de jaren veertig aansloot bij de communistische revolutie van ‘Grote Roerganger’ Mao Zedong (1893 - 1976). Hij werd tolk en propagandist voor Mao, hielp bij het uit de weg ruimen van diens “vijanden” en bracht zestien jaar in eenzame opsluiting door. Wat bezielde een jongeman uit Californië om zich bij Mao’s guerrillabeweging aan te sluiten?

De oorzaken van Rittenbergs radicale besluit liggen deels in de ervaringen uit zijn jeugd, vertelt hij in een longread van Medium. Als kind las hij verhalen over gerechtigheid voor iedereen en de goeieriken die áltijd van de schurken wonnen. Maar toen hij overal om zich heen racisme, geweld en misdaad ontwaarde, werd hij gedesillusioneerd doch niet apathisch. Hij zette zich in als burgerrechtenactivist, totdat de Tweede Wereldoorlog daartussen kwam.

Corruptie en misdaad

Rittenberg werd naar Azië gestuurd om Japans te leren, maar stortte zich in plaats daarvan op het Chinees - in de hoop sneller terug te kunnen naar de VS. Het zou anders lopen. In China, bestuurd door de nationalistische Kuomintang (die tegenwoordig de dienst uitmaakt op Taiwan), kwam Rittenberg in aanraking met veel extremere dingen dan hij ooit had meegemaakt. Corruptie was doorgedrongen tot alle aspecten van de maatschappij, verhongerde lijken lagen in de straten en uitbuiting, prostitutie en verkrachting waren alomtegenwoordig. Alsof dat nog niet genoeg was, schrok de jongeman ook van het gedrag van Amerikanen - die vrolijk meededen met de wanpraktijken en niet keken op een Chinees mensenleven meer of minder.

Trailer van ‘The Revolutionary’, een film over Rittenberg

Al deze ellende dreef veel mensen in de armen van de communistische guerrillabeweging van Mao Zedong, die beloofde de Kuomintang af te zetten en China om te vormen tot een socialistische heilstaat. Ook Rittenberg. Hij reisde naar het bolwerk Yan’an, dat in handen was van Mao’s strijders, en sloot zich aan bij zijn beweging. Hoewel hij sindsdien afstand heeft genomen van zijn oude kameraden, spreekt Rittenberg na ruim een halve eeuw nog steeds met veel bewondering over de ‘Grote Roerganger’:

“Hij was de beste luisteraar die ik in mijn leven heb ontmoet. Hij was een grote, langzaam bewegende kerel die veel waardigheid bezat. Hij was in staat om complexe ideeën uit te leggen op een manier waardoor ook het gewone volk ze begreep. Ik geloof niet dat er in hedendaags China ook maar één leider is die dat kan zoals Mao dat kon.”

Van held tot ‘spion’

Rittenberg werd tolk voor Mao en zette enkele Engelstalige propaganda-uitzendingen op, waarin de Chinese communisten verheerlijkt werden. Hij trouwde zelfs met een partijlid. Maar Jozef Stalin, leider van de Sovjet-Unie, vertrouwde de bevlogen Amerikaan niet en was ervan overtuigd dat hij een spion was. Na hem aanvankelijk in bescherming te hebben genomen, gaf Mao uiteindelijk toe en liet Rittenberg arresteren. Hij zou zes jaar lang in eenzame opsluiting verblijven.

Een special van de BBC over Rittenberg uit 2008:

Veel mensen zouden de persoon die hen dit aandeed vervloeken en de rug toekeren. Rittenberg niet: hij kwam als een nóg fellere communist uit de gevangenis en ging gelijk weer aan de slag voor de Communistische Partij:

“Ik was zo blij dat ik weer werd verwelkomd in de gelederen. Ik wilde hen bewijzen dat ik een loyale communist was.”

Culturele Revolutie

Na zijn vrijlating zou Rittenberg zijn steun uitspreken voor de Rode Garde, een zeer enthousiaste jongerenbeweging die uiteindelijk het voortouw namen in de Culturele Revolutie, waarbij miljoenen Chinezen werden vermoord of veroordeeld tot lange werkstraffen. Ook Rittenberg hielp met het vervolgen van “contrarevolutionaire elementen”, in de overtuiging dat dit tot een betere wereld zou leiden. Maar uiteindelijk zouden de partijfanaten zich ook opnieuw tegen hem keren.

Rittenberg was niet de enige Amerikaan die zich in communistisch China vestigde. Bekijk hier ‘They chose China’, over een groep Amerikaanse militairen die na de Koreaanse Oorlog (1950 - 1953) in China bleven - sommigen tot op de dag van vandaag:

Enkele Amerikanen liepen zelfs over naar Noord-Korea, waar ze gingen werken als de ‘bad guys’ in Noord-Koreaanse propagandafilms:

Benieuwd naar hoe het Rittenberg verder verging in China en hoe hij uiteindelijk tot inkeer kwam? Lees hier de longread van Medium