Inside Out

Een van de vele voordelen van vier dochters: je kunt als man van 46 zonder gêne naar de nieuwste Disney-Pixar film: Inside Out. Deze film is niet alleen leuk. Er valt ook veel te leren dat nuttig is voor werk en carrière. Zoveel, dat personeelsmanagers zonder aarzelen de bioscoopkaartjes van elke medewerker zouden moeten vergoeden. De twee belangrijkste redenen.

Eerste reden. Inside Out biedt – letterlijk – een inkijkje in hoe onze emoties ons sturen.

Vijf personages – Joy, Sadness, Fear, Anger en Disgust – verbeelden onze basisemoties die voortdurend om voorrang strijden achter een complex bedieningspaneel in het hoofd van het elfjarige meisje Riley.

Psycholoog Paul Ekman, inmiddels 81 en wereldberoemd door zijn onderzoek naar emoties, adviseerde de makers van de film, samen met onder meer collega Dacher Keltner van de University of California.

Een paar van de psychologielessen uit de film, volgens Ekman en Keltner.

Emoties zijn geen stoorzenders van het verstand, maar ze organiseren juist ons denken. Emoties helpen ons in de interpretatie van de wereld om ons heen en van onze herinneringen. Zo is boosheid nodig om actie te ondernemen tegen onrechtvaardigheid. En verdriet is functioneel in het omgaan met lastige veranderingen.

Emoties zijn bovendien essentieel voor ons sociale leven.

Na het zien van Inside Out kijk je anders naar je eigen emoties en die van anderen. Mede geholpen door de bijzonder leuke kijkjes in de hoofden van allerlei mensen tijdens de aftiteling (blijven zitten).

Tweede reden. Inside Out is een krachtig medicijn tegen al te krampachtig positief denken. Aan het begin van de film probeert Joy uit alle macht Sadness zo ver mogelijk uit de buurt van het bedieningspaneel te houden. Aan het einde is voor iedereen duidelijk, ook voor de soms irritant vrolijke Joy, dat verdriet ook zo zijn voordelen heeft. Al was het maar dat verdriet om dingen die je dreigt te verliezen, je leert wat je echt waardeert. (Spoiler alert!) Sadness blijkt uiteindelijk de ster van de film.

Ook in de VS ergeren veel mensen zich aan het overdreven optimisme dat onder meer de managementliteratuur en zelfhulpindustrie domineert. Toen ons gezin in Boston woonde was het boek The Antidote een hit. Guardian-journalist Oliver Burkeman beschrijft daarin onder meer hoe het ‘orthodoxe optimisme’, dat geen ruimte biedt voor negatieve gedachten, juist vaak in het tegenovergestelde ontaardt. Mensen blijken bijvoorbeeld extra ontgoocheld door tegenvallers waar ze van zichzelf of anderen niet aan mochten denken. En talloze mensen raken hooguit onzeker en vermoeid door de seculiere evangelisten die maar blijven oproepen om te geloven in jezelf en het leven naar je hand te zetten. Er is niets waar je zo ongelukkig van wordt, als een voortdurend krampachtig streven naar geluk, betoogt Burkeman.

Juist tegen deze achtergrond zijn de dialogen in Inside Out soms hilarisch.

Sadness: ‘You'll get lost in there.’

Joy: ‘C'mon! Think positive!’

Sadness: ‘Okay... I'm positive that you'll get lost in there!’

Natuurlijk loopt Inside Out goed af. Maar dat had zelfs de grootste pessimist kunnen voorspellen. Het blijft tenslotte een Disneyfilm. Maar wel eentje die kritisch naar de eigen optimistische doctrine kijkt. Ook dat is leerzaam.