Hoe Turkije de Syrische oorlog ingesleurd wordt

Na twee aanslagen van IS stond het Turkse leger deze week voor het eerst direct tegenover IS. Maar Turkije ziet ook Koerden die tégen IS vechten als bedreiging. De stabiliteit in NAVO-land Turkije is penibel geworden.

Foto DENIZ TOPRAK/EPA

Met een serie bombardementen in Syrië reageerden de Turken vrijdagochtend op aanvallen vanuit Syrië in Turkije eerder deze week. Hiermee heeft Turkije zijn terughoudendheid om een actievere rol te spelen in de strijd tegen de Islamitische Staat (IS) afgeschud.

Turkse gevechtsvliegtuigen bombardeerden doelen van de terreurgroep net over de grens. Daarnaast deden de autoriteiten invallen in meer dan honderd verdachte panden verspreid over dertien Turkse provincies.

De aanslag op een cultureel centrum in Suruç, waarbij maandag 32 Turken om het leven kwamen, is zo een keerpunt gebleken. De Turkse regering houdt IS verantwoordelijk voor de aanslag, die zou zijn gepleegd door een Koerdische jongen die eerder dit jaar naar Syrië was vertrokken.

De gevechten aan de grens vrijdag waren de eerste directe confrontatie tussen IS en het Turkse leger. Volgens het Turkse leger werd een grenspost vanuit Syrië aangevallen door vijf IS-strijders. Daarbij kwam een Turkse militair om en raakten twee anderen gewond. De Turken reageerden met artilleriebeschietingen. Niet lang daarna werden gevechtsvliegtuigen ingezet. Die beschoten net over de grens in Syrië twee kampen van IS en een ontmoetingsplaats voor sympathisanten van de groep. Daarbij zijn volgens Turkse media 35 IS-strijders gedood.

Gisteren bevestigde de Turkse president Erdogan bovendien dat zijn regering na lang aandringen van de Verenigde Staten toestemming heeft gegeven om Turkse luchtmachtbases te gebruiken voor bombardementen op IS in Syrië. De overeenkomst is woensdag beklonken in een telefoongesprek tussen de Amerikaanse president Obama en Erdogan. Het geeft de internationale coalitie onder leiding van de VS meer armslag in de luchtoorlog. Een „game changer”, aldus een Amerikaanse functionaris tegen The New York Times.

Turkije hield afstand

Tot nu toe nam Turkije in de strijd tegen IS een ambivalente positie in. De regering in Ankara is officieel lid van de coalitie tegen IS. Maar de facto hield Turkije afstand van haar NAVO-bondgenoten die deelnemen aan de militaire strijd tegen IS. Het doet niet mee met Westerse landen, waaronder Nederland, die in Irak IS bombarderen en Koerdische militairen trainen. En het hielp tot nu toe ook maar mondjesmaat de VS, die opereren in zowel Irak als Syrië.

Dat had te maken met de Koerden

Dat heeft alles te maken met Turkijes binnenlandse en regionale belangen. Turkije maakt zich grote zorgen over de Syrische Koerden, die in het noorden van Syrië een autonoom gebied met zelfbestuur hebben gevestigd. De Syrische Koerden zouden in principe dezelfde rol kunnen vervullen als de Koerden in Noord-Irak, die wapens en training krijgen van het Westen. Maar Turkije is er fel op tegen dat het Westen deze militie gaat bewapenen. Want die is gelieerd aan de Turks-Koerdische Arbeiderspartij PKK, die al dertig jaar een bloedige guerrilla voerde in Turkije.

Want IS is tegen Assad én Koerden

Dat gaf de Turken een belang om IS niet al te hard aan te pakken. IS vecht immers tegen het regime van de Syrische president Assad én tegen de Koerden in Syrië en Irak. In goed diplomatiek Turks: de opstand tegen het Syrische regime, dat volgens Ankara verantwoordelijk is voor de opmars van radicaal-islamitische rebellen, had prioriteit boven het bestrijden van IS.

Dus stelden ze geen vliegvelden open

Dus knepen de Turkse autoriteiten een oogje toe terwijl duizenden buitenlanders vanuit Turkije de grens met Syrië overstaken om te vechten voor IS en andere rebellengroepen. Ook weigerde Turkije zijn luchtmachtbases open te stellen voor bombardementen op IS, tenzij er een no-flyzone zou worden ingesteld boven het noorden van Syrië. Maar daar zagen de VS niets in. Zij wilden de strijd niet uitbreiden naar het Syrische regime.

Wel mochten drones van de coalitie vanuit Turkije verkenningsvluchten uitvoeren boven Syrië. Maar gevechtsvliegtuigen stijgen noodgedwongen op vanuit Irak, Jordanië en de Golf, waardoor kostbare tijd verloren gaat.

Nu: samenwerking en grenscontroles

Behalve meer samenwerken met de VS gaat Turkije nu de beveiliging van de grens met Syrië opvoeren. Turkse media meldden dat er plannen zijn om langs een deel van de grens een „modulaire muur” te bouwen. Ook komen er langs delen van de grens extra prikkeldraad en greppels. Eerder had het Turkse leger al extra troepen en materieel naar de grens gestuurd.

Hebben de Turken nu duidelijk gekozen tussen hun vijanden, de Koerden en IS? Dat is nog onduidelijk. Bij de operatie van de Turkse politie vrijdag werden naast vermeende panden van IS ook locaties binnengevallen die zouden worden gebruikt door Koerdische strijders. Premier Davutoglu verklaarde dat Turkije vastbesloten is om alle „terroristische” groepen aan te pakken „zonder onderscheid”. Daarmee stelde hij IS en de Turks-Koerdische PKK op één lijn.