Ga eens weg allemaal!!

Barcelona heeft jarenlang ingezet op toerisme. Maar nu zijn de inwoners het zat: de stad wordt overspoeld met feestvierende jongeren. Er komen maatregelen die de stroom toeristen moet tegengaan.

Buurtverenigingen luiden de noodklok en komen steeds vaker in opstand tegen het oprukkende toerisme. Foto Martin Parr/ HH

Als drie oude Catalaanse mannetjes op hun vaste bankje in de volkswijk Barceloneta nat worden gespat door balorige Franse jongeren, die met water gooien vanuit een fontein, probeert een buurtgenoot in te grijpen. In kalme bewoordingen probeert hij de toeristen tot bedaren te brengen. Tevergeefs. Hij wordt weggelachen. Hoofdschuddend loopt de man door. De oude mannetjes druipen af. Het nieuwe stadsbestuur van Barcelona staat voor de keuze: bewonersbelangen of het grote geld.

Het broeit in Barceloneta. Op het marktplein in de volkswijk is het een constante botsing van culturen. Vorig jaar waren er tal van vreedzame demonstraties. Maar bewoners en toeristen komen steeds vaker hard met elkaar in conflict. Bewoners hebben zich georganiseerd in een actiegroep. „Er zijn hier mensen die het liefst met een honkbalknuppel de straat op willen”, zegt Sebastian Huguet Gimeno van Barceloneta zegt basta. „Dat moeten we voorkomen.” 

Alle records verbroken

De Catalaanse hoofdstad dreigt ten onder te gaan aan zijn eigen succes. Dit jaar lijken in Spanje opnieuw alle records verbroken te worden. In 2014 kwamen er 65 miljoen toeristen naar het land, dat zelf maar 45 miljoen inwoners telt. Mede door de aanslagen in Tunesië, de onzekere situatie in Egypte en de lage euro is de stroom nog groter geworden. Barcelona – 1,6 miljoen inwoners – barst met ruim acht miljoen bezoekers bijna uit zijn voegen. Met de wijk Barceloneta als middelpunt. „Pleassssse thanks for letting me rest!”, staat er op posters te lezen.

Het toerisme in Barcelona is sinds de Olympische Spelen van 1992 booming. Door het sportevenement en de verbeterde infrastructuur veranderde het imago van de stad plotsklaps. „De stad was daarvoor met de rug naar de zee gekeerd. Barcelona was niet berekend op massatoerisme”, zegt de Catalaanse buurtbewoonster Mai Casas Catalá uit Barceloneta. „De stranden waren afgeschermd. Behoorden vaak toe aan privéclubs. Daar kwamen eigenlijk alleen maar bewoners uit de stad. Toeristen kwamen voor de werken van Gaudi, het Catalaanse eten of de authentieke sfeer. Hoe anders is dat nu. De stranden liggen vol met jongeren die hier komen om feest te vieren. De identiteit van de stad gaat zo verloren.”

Prijsvechters werken ook niet mee

Barcelona heeft in het verleden bewust ingezet op toerisme. Zeker sinds het begin van de crisis in 2008. Door het instorten van de bouwsector kon de stad de inkomstenbron goed gebruiken. Prijsvechters speelden in op de populariteit van de kuststad en vliegen de toeristen voor soms nog geen honderd euro vanuit verschillende Europese steden naar Barcelona. En ook cruiseschepen spuwen dagelijks toeristen uit aan de Catalaanse kust. Vooral het aantal bezoekers uit Duitsland, Engeland en Frankrijk is gegroeid. De stad heeft naast sol y playa, het stadion van FC Barcelona en de Sagrada Familia verschillende grote trekpleisters. Nu het hoogseizoen begonnen is staan er voor kerken en stadions enorme rijen, puilen de prullenbakken uit en is de voertaal op straat eerder Engels, Frans of Duits dan Catalaans.

De stad zucht de laatste vier jaar met name onder de toeloop van jongeren. Een deel van het ‘party-toerisme’ dat voorheen vooral in kustplaatsjes als Blanes en Salou plaatsvond, is nu verschoven naar Barcelona. Vorig jaar ontstond er grote ophef toen een aantal Italianen naakt door een supermarkt rende en daar foto’s van verspreidde. De talloze vrijgezellenfeestjes en drinkende jongeren zonder ouderlijk toezicht zorgen voor dagelijkse overlast, die vrijwel niet onder controle te houden is.

Particulieren bieden via bookingsites als Airbnb en Homeaway hun appartementen te huur aan. Volgens cijfers van Ernst & Young zijn er van de 215.000 gebruikte kamers of appartementen vorig jaar in Barcelona ruim 137.000 via websites verhuurd. Vorig jaar was de Catalaanse regering de eerste in Europa die een boete van 30.000 euro uitdeelde aan Airbnb. Nu probeert de overheid in navolging van Amsterdam en San Francisco de verhuur via het vaststellen van regels en het innen van belastingen juist te legaliseren.

Buurtverenigingen luiden de noodklok en komen steeds vaker in opstand tegen het oprukkende toerisme. Tegelijkertijd spelen restaurants, barretjes en vervoersbedrijven maar al te graag in op de internationale klandizie. De Nederlandse stadsgids Merijn Bouma leeft net als talloze anderen van de buitenlandse gasten. „Het is zeker zo dat Barcelona nu wordt overspoeld met toeristen”, zegt Bouma vlak nadat hij een groep landgenoten met de fiets door de stad heeft geleid. „Maar de mensen moeten hier ook niet hypocriet over gaan doen. Ze eten er wel vaak van. Wat mij betreft is het hoe meer, hoe beter.”

De landelijke Spaanse politiek denkt er net zo over. José Manuel Soria, de Spaanse minister van Toerisme, kondigt trots ieder nieuw record aan. Namens de regering van premier Mariano Rajoy heet hij iedere toerist in Spanje welkom. Het toerisme draagt er volgens Soria grotendeels aan bij dat de ergste financiële crisis achter de rug is. Toeristen in Barcelona geven gezamenlijk 25 miljoen euro per dag uit en creëren 120.000 banen in de stad.

Geen vergunningen voor nieuwe hotels meer

Barcelona blijft zich graag profileren als de toeristische hoofdstad van Catalonië, maar burgemeester Ada Colau heeft vrijwel direct na haar aantreden vorige maand maatregelen aangekondigd. Vergunningen van grote hotelketens om verder uit te breiden zijn voorlopig bevroren. Nieuwe aanvragen worden niet in behandeling genomen.

Dit tot ergernis van het bedrijfsleven. Zo komt het project om de iconische Torre Agbar – het voormalige gebouw van het waterbedrijf – om te vormen tot een vijfsterrenhotel nu stil te liggen. De investeringsmaatschappij Emin Capital heeft besloten vanaf augustus de blauwe en rode lichten van de toren ’s nachts te doven.

Voor Barcelona geldt het Italiaanse Venetië als een schrikbeeld. Een stad die volop inzette op toerisme, maar de eigen bewoners noodgedwongen zag vertrekken. Gala Pin, in het nieuwe gemeentebestuur verantwoordelijk voor toerisme in de oude stadsdelen, wil het toerisme herstructureren. „Wij hebben niets tegen toeristen. Zeker niet. Maar het is wel zaak dat we de kip met de gouden eieren niet slachten. Daarnaast kan het niet zo zijn dat een deel van Barcelona ervan profiteert en anderen alleen te kampen hebben met de overlast”, zegt Pin, die nabij Barceloneta woont.

Pin zet bijvoorbeeld hard in tegen horecabazen die kroegentochten organiseren. Terrassen zijn aan regels gebonden. Verder mag een groep fietsers niet groter zijn dan zestien personen, mag de markt bij de Ramblas maar door een beperkt aantal mensen tegelijk worden bezocht, en treedt de politie streng op tegen nachtelijke overlast.

Het is dweilen met de kraan open. De bewoners van Barceloneta voelen zich iedere zomer meer gast in eigen wijk. Deze donderdag gaan ze opnieuw flyers uitdelen waarin ze toeristen op hun gedrag wijzen. „Wij denken vaak met weemoed terug aan het Barcelona van voor 1992. Misschien was de stad wat verouderd en vies. Maar het was wel onze stad’’, zegt de Catalaan Huguet Gimeno.