Drie ballen voor het record brekende, belangrijkste boek

Recordbreker, megabestseller, belangrijkste boek van het jaar – het is de taal van reclamemakers en marketeers. Maar al die termen stonden te lezen op nrc.nl, in nrc.next en NRC Handelsblad in stukken over de gevonden roman van de Amerikaanse Harper Lee.

Nog voor het boek verscheen.

Verschillende lezers stoorden zich daaraan. Ook al omdat de krant niet alleen veel aandacht aan dit boek besteedde – een sensatie in Amerika – maar er ook mee stuntte in de Webwinkel. Lezers konden het boek daar, met de vertaling van Lee’s klassieker To Kill A Mockingbird, kopen voor een zacht prijsje (samen tijdelijk €27,50 in plaats van €34,90). „Het belangrijkste publicatiemoment van het jaar!”

Afgesproken werk, vraagt een lezer? En hoe kan dat zachte prijsje eigenlijk, is er geen vaste boekenprijs? Een ander klaagt dat hij weinig of niets las over de omstreden voorgeschiedenis van de uitgave: de twijfels aan de originaliteit ervan, de controverse (die in Amerika hoog opliep) over de geestelijke gezondheid van de auteur – was dat soms weggelaten om de Webwinkel niet in de wielen te rijden?

Nee, redactie en commercie grepen hier, gescheiden, hetzelfde (aangekondigde) nieuwsfeit aan. Redacteur Thomas de Veen, die over de uitgave schreef, was niet op de hoogte van de actie van de Webwinkel, en zegt het „ongelukkig” te vinden dat de advertentie daarvoor op dezelfde dag in de krant stond als zijn stukken. Inderdaad.

Over de actieprijs, die trouwens ook gewone boekhandels mogen benutten: die kan NRC Media bieden door afspraken met de uitgever. De krant adverteert en krijgt een scherpe prijs voor het boek. De redactie staat daar buiten.

Dan de controverses. Daar had Roderick Nieuwenhuis over geschreven, maar al in een vroeg stadium op het blog van de redactie. Begin februari, direct na de aankondiging van het boek, noteerde hij de twijfels over de originaliteit van het boek. Vijf dagen later ging hij in op de geruchten over de geestesgesteldheid van de auteur.

Maar inderdaad, toen het boek er bijna was, haalden die achtergronden, onontbeerlijk voor wie Harper Lee niet kende, de gedrukte krant niet of onvoldoende – ze legden het af tegen de opwinding over recordbestellingen en verkoopcijfers.

Want dat is de ironie die deze lezers niet ontging: de commerciële kant van NRC Media haakte alert (zeg maar journalistiek) in op het nieuws over het boek; en de redactie putte zich, soms bijkans buiten adem, uit in marketingtaal over de Naderende Bestseller.

Kort voor de publicatie kondigde de site nrc.nl aan, in een nieuwsbericht, dat het eerste hoofdstuk „vandaag al” te lezen was bij Engelstalige kranten – en dat nrc.nl een dag later „exclusief” met de vertaling daarvan zou komen. Leuke dienst aan de lezer – maar dan toch ook eerder een dienstmededeling dan groot nieuws.

In dat bericht was sprake van „het belangrijkste publicatiemoment van het jaar” (ja, de frase die later zou terugterugkeren in de advertentie van de Webwinkel). Sterker nog „misschien wel van dit decennium” (nog vijf jaar te gaan). Dat „bewijzen de verkoopcijfers al”. En, stelde de auteur vast: „Er wordt terecht groot mee uitgepakt.” Je mocht daar eens aan gaan twijfelen, als simpele lezer.

Een dag later meldde nrc.next: „Na ruim vijftig jaar is het er dan bijna” (Nieuwe Harper Lee, eerste hoofdstuk online, 11 juli). ‘Het’ was dan de voorloper van To Kill A Mockingbird, een boek waarvan (de enige typering in het bericht) „wereldwijd meer dan 40 miljoen exemplaren werden verkocht”.

NRC Handelsblad kopte die middag: Vervolg ‘Mockingbird’ nu al recordbreker, voorpublicatie op nrc.nl (11 juli). Aanhef van dat bericht: „Volgens internetbedrijf Amazon is Go Set a Watchman [..] nu al de meest vooruit bestelde gedrukte titel van het jaar.” En de meest vooruit bestelde titel uit de geschiedenis van Harper Collins, „naar eigen zeggen” van de uitgeverij.

Het boek moest nog wel komen.

Op de dag dat het dan „wereldwijd verschijnt”, publiceert nrc.next twee duidende stukken van Thomas de Veen. Eén over Harper Lee’s eerdere klassieker en één over het nieuwe boek. Nog geen recensie – want ook De Veen had alleen het eerste hoofdstuk kunnen lezen. Dus ging het vooral over de „voortekenen” uit Amerika.

Een week na de publicatie meldt NRC Handelsblad dan, opnieuw als aanhef van een nieuwsbericht, dat de Nederlandse vertaling „aan een vierde druk toe is” en Harper Lee’s eerdere bestseller nu ook weer goed verkoopt.

Ja, als je in de krant zo de nadruk legt op bestellingen en cijfers, en je verkoopt een deur verderop zelf het boek, moet je niet gek opkijken dat lezers argwaan krijgen.

Gelukkig was er ook een nuttig stuk van correspondent Guus Valk, en, warempel: een recensie.

Dat was een mooie, afgewogen en complete bespreking door Rob van Essen, waarin de vermeende dementie van Harper Lee, de voorgeschiedenis van het boek én de maatschappelijke relevantie ervan allemaal aan bod kwamen.

En daar ging het om.

Hij gaf het boek drie ballen. Goed, maar niet zeer goed (vier) of buitengewoon (vijf).

De Webwinkel verkocht inmiddels 506 sets van Harper Lee.

Ook dat is: goed, maar niet buitengewoon.