Barcelonezen willen hun oude stad terug

Sinds de crisis in 2008 begon, heeft Barcelona bewust ingezet op toerisme. Maar er zijn nu wel erg veel feestvierende jongeren. „Soms wil je met een honkbalknuppel de straat op.”

In het hoogseizoen staan voor kerken en stadions in Barcelona enorme rijen, puilen de prullenbakken uit en is de voertaal op straat eerder Engels, Frans of Duits dan Catalaans. Ook Gaudí’s Park Güell is populair onder toeristen. Foto’s Getty Images

Als drie oude Catalaanse mannetjes op hun vaste bankje in Barceloneta nat worden gespat door balorige Franse jongeren, die met water gooien vanuit een fontein, probeert een buurtgenoot in kalme bewoordingen de toeristen tot bedaren te brengen. Tevergeefs. Hij wordt weggelachen. Hoofdschuddend loopt de man door. De oude mannetjes druipen af. Het nieuwe stadsbestuur van Barcelona staat voor de keuze: bewonersbelangen of het grote geld.

Het broeit in Barceloneta. Op het marktplein in de volkswijk is het een constante botsing van culturen. Vorig jaar waren er tal van vreedzame demonstraties. Maar bewoners en toeristen komen steeds vaker hard met elkaar in conflict. Bewoners hebben zich georganiseerd in een actiegroep. „Er zijn hier mensen die het liefst met een honkbalknuppel de straat op willen”, zegt Sebastian Huguet Gimeno van Barceloneta zegt basta. „Dat moeten we voorkomen.”

De Catalaanse hoofdstad dreigt ten onder te gaan aan haar eigen succes. Dit jaar lijken in Spanje weer alle records verbroken te worden. In 2014 kwamen 65 miljoen toeristen naar het land, dat 45 miljoen inwoners telt. Mede door de aanslagen in Tunesië en de onzekere situatie in Egypte – en door de lage koers van de euro – is de stroom nog groter geworden. Barcelona (1,6 miljoen inwoners) barst met naar verwachting ruim 8 miljoen bezoekers bijna uit zijn voegen. Met de volkswijk Barceloneta als middelpunt. „Pleassssse thanks for letting me rest!”, staat er op posters te lezen.

Gaudí

Het toerisme in Barcelona is sinds de Olympische Spelen van 1992 booming. Door het sportevenement en de verbeterde infrastructuur veranderde het imago van de stad in één klap. „De stad was met de rug naar de zee gekeerd, niet berekend op massatoerisme”, zegt de Catalaanse buurtbewoonster Mai Casas Catalá uit Barceloneta. „De stranden waren afgeschermd, behoorden vaak toe aan privéclubs. Daar kwamen alleen de bewoners. Toeristen kwamen voor de werken van Gaudí, het Catalaanse eten of de authentieke sfeer. Nu liggen de stranden vol met jongeren die hier komen om feest te vieren. De identiteit van de stad gaat zo verloren.”

Barcelona heeft bewust ingezet op toerisme, zeker sinds het begin van de crisis in 2008. Door het instorten van de bouwsector kon de stad de inkomstenbron goed gebruiken. Prijsvechters speelden in op de populariteit en vliegen de toeristen voor soms nog geen 100 euro heen en weer. Ook cruiseschepen spuwen dagelijks toeristen uit. Vooral het aantal bezoekers uit Duitsland, Engeland en Frankrijk is gegroeid. De stad heeft naast sol y playa met stadion Camp Nou van de plaatselijke FC en de Sagrada Familia veel trekpleisters. In het hoogseizoen staan voor kerken en stadions enorme rijen, puilen de prullenbakken uit en is de voertaal op straat eerder Engels, Frans of Duits dan Catalaans.

De stad zucht de laatste vier jaar onder de toeloop van jongeren die door reisorganisaties gelokt worden met tal van aanbiedingen. Een deel van het partytoerisme dat voorheen vooral in kustplaatsjes als Blanes en Salou plaatsvond is verplaatst naar Barcelona. Populaire wijken als Gótico, El Born en Barceloneta veranderen in de zomermaanden van gezicht. Vorig jaar ontstond grote ophef toen Italianen naakt door een supermarkt renden en daarvan foto’s verspreidden. De talloze vrijgezellenfeestjes en drinkende jongeren zonder ouderlijk toezicht zorgen voor overlast die vrijwel niet onder controle te houden is.

Particulieren bieden via bookingsites als Airbnb en Homeaway hun appartementen te huur aan. Volgens cijfers van Ernst & Young zijn van de 215.000 gebruikte kamers of appartementen vorig jaar ruim 137.000 via websites verhuurd. De Catalaanse regering was in 2014 de eerste in Europa die een boete van 30.000 euro uitdeelde aan Airbnb. Nu wordt in navolging van Amsterdam en San Francisco geprobeerd de verhuur juist te legaliseren, via regelgeving en het innen van belastingen.

Noodklok

Buurtverenigingen luiden de noodklok en komen steeds vaker in opstand. Tegelijkertijd spelen restaurants, barretjes en vervoersbedrijven maar al te graag in op de internationale klandizie.

De landelijke Spaanse politiek denkt er net zo over. José Maunuel Soria, de Spaanse minister van Toerisme, kondigt trots ieder nieuw record aan. Namens de regering van premier Mariano Rajoy heet hij iedere toerist in Spanje welkom. Het toerisme draagt er volgens Soria aan bij dat de ergste financiële crisis achter de rug is. Toeristen in Barcelona geven gezamenlijk 25 miljoen euro per dag uit en creëren 120.000 banen in de stad. Grote Spaanse steden als Madrid, Valencia en Sevilla zetten in op het binnenhalen van toeristen die niet hoofdzakelijk geïnteresseerd zijn in zon, strand en feesten. Maar met temperaturen die al weken boven de 35 graden liggen is een stad als Madrid geen populaire zomerse bestemming.

Barcelona blijft zich graag profileren als de toeristische hoofdstad van Catalonië, maar burgemeester Ada Colau heeft vrijwel direct naar haar aantreden vorige maand maatregelen aangekondigd. Vergunningen van grote hotelketens om verder uit te breiden zijn voorlopig bevroren. Nieuwe aanvragen worden niet in behandeling genomen. Dit tot ergernis van het bedrijfsleven. Zo komt het project om de iconische Torre Agbar – het voormalige gebouw van het waterbedrijf – om te vormen tot een vijfsterrenhotel nu stil te liggen.

Schrikbeeld

Voor Barcelona is Venetië een schrikbeeld. Een stad die volop inzette op toerisme, maar de eigen bewoners noodgedwongen zag vertrekken. Gala Pin, in het nieuwe gemeentebestuur verantwoordelijk voor toerisme in de oude stadsdelen, wil het toerisme herstructureren. „Wij hebben niets tegen toeristen. Zeker niet. Maar het kan niet zo zijn dat een deel van Barcelona ervan profiteert en anderen alleen te kampen hebben met de overlast”, zegt Pin, die nabij Barceloneta woont.

Zo zet Pin zich hard in tegen horecabazen die kroegentochten organiseren. Terrassen zijn aan regels gebonden. Verder mag een groep fietsers niet groter zijn dan zestien personen, mag de markt bij de Ramblas maar door een beperkt aantal mensen tegelijk worden bezocht, en treedt de politie streng op tegen nachtelijke overlast.

Het is dweilen met de kraan open. De bewoners van Barceloneta voelen zich iedere zomer meer gast in eigen wijk. Deze donderdag gaan ze opnieuw flyers uitdelen waarin ze toeristen op hun gedrag wijzen.

„Wij denken vaak met weemoed terug aan het Barcelona van vóór de Spelen van 1992. Misschien was de stad wat verouderd en vies. Maar het was wel onze stad”, zegt de Catalaan Huguet Gimeno.