Wurgslang zet bloedsomloop van prooi stil

Een Boa constrictor knijpt zijn prooi zo hard samen dat hart en hersenen geen zuurstof meer krijgen.

Foto Scott Bobeck

Er waren gruwelijke proeven voor nodig. Amerikaanse biologen voerden vierentwintig levende ratten aan uitgehongerde Boa constrictor slangen, om in detail te kunnen volgen hoe zij aan hun einde kwamen. De ratten, vooraf volgehangen met elektronische sensoren die al hun vitale lichaamsfuncties registreerden, werden wel eerst onder narcose gebracht. De uitkomsten van het onderzoek maken een einde aan een al lang gevoerd dispuut onder slangendeskundigen: wurgslangen doden hun prooi niet door verstikking, zoals lang is gedacht, maar door effectief de bloedtoevoer naar vitale organen als het hart en de hersenen af te knijpen. Dat schrijft het team onder leiding van Scott Boback van het Dickinson College in Carlisle, Pennsylvania deze week in het Journal of Experimental Biology.

Een wurgslang bijt zijn prooi bij voorkeur in de kop, hals of nek en windt dan zijn lijf een paar keer om het bovenlijf van het slachtoffer. Dan spant hij aan. Dat gaat razendsnel, zagen Boback en zijn studenten op de monitors die de meetgegevens van de rat afbeeldden. Binnen zes seconden was de bloeddruk in de slagaders van het dier met de helft gezakt en tegelijkertijd schoot de bloeddruk in de aders van het dier omhoog naar zes keer de normale waarde. Dit viel samen met de piek in knijpkracht van de slang, die op 5,9 seconden zijn maximum bereikte.

Door dit samenpersen kan het hart niet meer werken, de druk in de aderen loopt zover op dat de hartkleppen niet meer kunnen openen. Daardoor gaat de pompfunctie effectief verloren, schrijft Boback. Het hart probeert nog wel te blijven kloppen, maar komt steeds verder in de problemen. Hoewel de greep dan niet meer zo krachtig is als in het begin,daalt de hartslag gestaag in de minuten dat de slang de rat omklemt. Ook de elektrische prikkels die de hartslag sturen raken ontregeld.

In een onderzoek van drie jaar geleden liet Bobeck al zien dat wurgslangen reageren op de de hartslag van hun prooi. Pas als die bijna niet meer voelbaar is laat de slang los, en kan hij de prooi verschalken zonder het risico te lopen dat deze nog in de tegenaanval zal kunnen gaan.

De onderzoekers haalden in dit experiment wel de rat weg zodra de slang losliet. Zo spaarden ze hun sensoren en konden ze ook nog de bloedwaarden meten van de prooi. Het bloed bleek erg verzuurd, als gevolg van de stagnerende circulatie.

In de proef waren de ratten onder narcose waardoor het zuurstofverbruik laag was. Bij bewustzijn zou het dier gaan spartelen waardoor het dier al binnen enkele seconden na het beging van de wurggreep buiten bewustzijn zou raken. Pas daarna zullen de andere vitale organen van het dier uitvallen.