Obama worstelt met Afrika

Kenia speelde een belangrijke rol in Obama’s identiteitsvorming. Maar zijn buitenlandse politiek gaat amper over Afrika

„Ik zal eerlijk zijn”, zei Barack Obama vorige week. „Voor mij betekende het meer om Kenia als burger te bezoeken dan als president. Toen kon ik nog buiten hotelkamers en congresruimtes kijken.”

President Barack Obama heeft vooraf zijn best gedaan zijn korte bezoek aan Kenia niet betekenisvoller te maken dan de Amerikaanse pers het ziet, al noemde hij de reis „symbolisch van groot belang”. Obama weet dat aan die symboliek een keerzijde zit. De woorden ‘Obama’ en ‘Kenia’ zijn voeding voor de wildste complottheorieën, variërend van ‘Obama houdt meer van Kenia dan van Amerika’ tot ‘Obama is in Kenia geboren, en mocht dus geen president van de VS worden’.

Als president is hij nog niet in het geboorteland van zijn vader geweest. Dat heeft deels te maken met de ‘birthers’, de mensen die de theorie aanhangen dat Obama buiten de VS is geboren en dus geen Amerikaanse president had mogen worden. Een andere reden is de mogelijke vervolging van president Kenyatta (een voormalige rivaal van Obama’s vader) voor het Internationaal Strafhof. Die aanklacht is inmiddels ingetrokken.

Zijn laatste bezoek dateert uit 2006, toen hij nog senator was. Het was een bezoek waar Obama met gemengde gevoelens op terug zal kijken. Hij werd zwaar beveiligd, en kon nauwelijks zijn familie bezoeken zonder dat het hele land meekeek.

Voor Obama is Kenia meer dan alleen het land waar zijn vader, Barack Obama sr., in 1936 geboren werd en in 1982, na omzwervingen over de hele wereld, stierf. Het land speelde een grote rol in het ontdekken van zijn eigen identiteit.

In zijn autobiografie Dreams from My Father beschrijft Obama hoe hij opgroeide met veel vragen over wie hij was, met een blanke moeder en een afwezige zwarte vader. In de zomer van 1988 bezocht hij, „een westerling die zich niet helemaal thuis voelt in het westen, een Afrikaan op weg naar een land vol vreemden”, Kenia voor het eerst.

Op het vliegveld werd Obama opgehaald door een vrouw, die zijn achternaam herkende. Dat moment maakte indruk op Obama, die in de VS nergens bij hoorde. „Ik voelde de troost, de kracht van de identiteit die een naam kan geven. Hoe een naam een hele geschiedenis met zich mee kan dragen in gedachten van andere mensen.”

Maar Obama had Kenia vooraf geïdealiseerd, bleek gaandeweg. Hij hoorde verhalen over etnisch geweld en sektarisme, en realiseerde zich dat hij veel problemen van Kenia herkende uit het zwarte deel van Chicago.

De grootste resultaten op buitenlands gebied van Obama liggen buiten Afrika. Hij organiseerde vorig jaar een Verenigde Staten-Afrika-top in Washington, maar daar werden weinig concrete afspraken gemaakt. Wel stuurde Obama drieduizend militairen bij de bestrijding van de ebola-crisis. Afrika blijft, ook voor Obama, een onbekend continent. In Washington wordt het continent, behalve in beleidsnota’s, niet erg belangrijk gevonden.

Graag had Obama het geboortedorp van zijn vader bezocht, het westelijke Nyang’oma Kogelo. Maar de beveiliging van de president staat dat niet toe. Zijn familieleden zullen naar Nairobi worden gebracht.