Met Odysseus mee in de grot van Plato

Honderden kunstenaars studeerden weer af deze zomer. Wie springt eruit? Vandaag Linde Bast van de HKU Utrecht.

Details installaties Linde Bast: Objet petit a (links) enOdysseus is Anonymous

De afdeling fine Art van HKU liet het examenwerk zien in een oude fabriek op een Utrechts industrieterrein. Op de vloer van een donkere ruimte daar projecteerde een beamer een kampvuurtje. Bij de ingang van de ruimte stond geschreven: Humankind lingers unrelentlessly in Plato’s cave, still revelling its age old archetypes in mere images of a truth. Daarnaast stond een grote aardewerken vaas in Griekse stijl, met een slordige schildering van vijf met speren bewapende soldaten. Hun schilden vreemd modern gekleurd. Op de andere zijde van de vaas prikt een man met een speer in het oog van een eenogige reus.

Terwijl het platte kampvuur flikkert, klinkt een stem door de donkere ruimte. Hij vertelt over een man die gevangen wordt gehouden in een grot door een cycloop die één voor één zijn makkers opeet. De stem vertelt dat de man de reus heerlijke zware wijn geeft die hem slaperig maakt – dit is uit de Odyssee van Homerus! Maar wat doen wij in deze grot? Is dit onze wereld? Is er iets echt in wat wij zien en horen, of is alles zoals Plato schreef projectie en schaduw uit een onbereikbare wereld?

Het werk heet Odysseus is Anonymous, wat klopt met het verhaal van Homerus, want als de cycloop Polyphemus hem naar zijn naam vraagt, antwoordt Odysseus koeltjes: „Niemand.”

Linde Bast (27) maakt conceptuele kunst die ze destilleert uit soms maandenlange theoretische studies. „Dit werk gaat over het overleven van archetypes door de eeuwen heen. Het elkaar verhalen vertellen ging vroeger rond het kampvuur en nu in internetfora. We zijn geen bezoekers, maar bewoners van internet, en daar horen verhalen bij.”

De cycloop is bang voor zijn naamloze vijand, zegt Bast. „De mensen tegenwoordig zijn voor hetzelfde bang. Maar nu zijn het hackers zonder gezicht.”

De vaas bij de ingang van de grot is een erfstuk van haar oma. Linde Bast heeft er zelf in de stijl van de oude Grieken een schildering op gemaakt. „De schilden zijn gemaakt van internetbrowsers.” Inderdaad, als je beter kijkt zie je dat de kleurige vormen de iconen zijn van Safari, Chrome, Firefox en Explorer. „Samen bestrijken die het digitale domein voor iedereen.”

Linde Bast vulde twee zaaltjes. Links de installatie rond het kampvuur, rechts een lichte ruimte met centraal een meer dan twee meter hoge prikpaal met honderden handgeschreven liefdesbrieven. Terwijl je eromheen loopt, worden op vlakke toon fragmenten voorgelezen. „Het zijn brieven van Henry VIII aan Anna Boleyn, Napoleon aan Josephine, Virginia Woolf aan Vita Sackville-West, Frida Kahlo aan Diego Rivera, en meer. Ik heb ze overgeschreven op briefpapier. Bijna duizend.”

Ze is vijf maanden met dit werkstuk bezig geweest en las onder meer wat de Franse filosoof Jacques Lacan schreef over stemmen. „Als ik een tekst lees van iemand die dicht bij me staat hoor ik volgens Lacan een kopie van de stem in mijn hoofd. De mensen die deze brieven schreven zijn overleden, hun stemmen zijn er niet meer.” Bast liet ze voorlezen door een stemgenerator.

Als je denkt dat alle lagen in Odysseus is Anonymous benoemd zijn, komt ze met een verrassende onthulling. „Het kampvuur is geen filmpje van een kampvuur, maar heb ik samengesteld uit op internet gevonden kleuren en structuren. Het is het idee van de projectie van een kampvuur.”