Het land waar ze zijn naam herkenden

De Amerikaanse president Barack Obama moet voorzichtig zijn over zijn bezoek aan Kenia. Er gaan de wildste theorieën over rond in de Verenigde Staten.

Van linksboven met de klok mee: naar Obama genoemd restaurant in Accra, Ghana;restaurant in Conakry, Guinee; vrouw in Kogelo, geboortedorp in Kenia van Obama’s vader; ijsverkoper in Accra, Ghana. Foto’s AP, Reuters

„Ik zal eerlijk zijn”, zei Barack Obama vorige week. „Voor mij betekende het meer om Kenia als burger te bezoeken dan als president. Toen kon ik nog buiten hotelkamers en congresruimtes kijken.”

President Obama heeft vooraf zijn best gedaan zijn korte bezoek aan Kenia niet betekenisvoller te maken dan de Amerikaanse pers het ziet, al noemde hij de reis „symbolisch van groot belang”. Obama weet dat aan die symboliek een keerzijde zit. De woorden ‘Obama’ en ‘Kenia’ zijn voeding voor de wildste complottheorieën, variërend van ‘Obama houdt meer van Kenia dan van Amerika’ tot ‘Obama is in Kenia geboren, en mocht dus geen president van de VS worden’.

Als president is hij nog niet in het geboorteland van zijn vader geweest. Dat heeft deels te maken met de ‘birthers’, de mensen die de theorie aanhangen dat Obama buiten de VS is geboren en dus geen Amerikaanse president had mogen worden. Een andere reden is de mogelijke vervolging van president Kenyatta (een voormalige rivaal van Obama’s vader) voor het Internationaal Strafhof. Die aanklacht is inmiddels ingetrokken.

Zijn laatste bezoek dateert uit 2006, toen hij nog senator was. Het was een bezoek waar Obama met gemengde gevoelens op terug zal kijken. Hij werd zwaar beveiligd, en kon nauwelijks zijn familie bezoeken zonder dat het hele land meekeek.

Voor Obama is Kenia meer dan alleen het land waar zijn vader, Barack Obama senior, in 1936 geboren werd en in 1982, na omzwervingen over de hele wereld, stierf. Het land speelde een grote rol in het ontdekken van zijn identiteit. In zijn autobiografie beschrijft Obama hoe hij opgroeide met vragen over wie hij was, met een blanke moeder en een afwezige zwarte vader. In 1988 bezocht hij, „een westerling die zich niet helemaal thuis voelt in het westen, een Afrikaan op weg naar een land vol vreemden”, Kenia voor het eerst.

Op het vliegveld werd Obama opgehaald door een vrouw die zijn achternaam herkende. Dat maakte indruk op Obama, die in de VS nergens bij hoorde. „Ik voelde de troost, de kracht van de identiteit die een naam kan geven.”

Maar Obama had Kenia geïdealiseerd, bleek gaandeweg. Hij hoorde verhalen over etnisch geweld en sektarisme, en realiseerde zich dat hij veel problemen van Kenia herkende uit het zwarte deel van Chicago. De armoede, het taboe op armoede, de gesprekjes, de afwezigheid van mannen.

De grootste resultaten op buitenlands gebied van Obama liggen buiten Afrika. Economische en politieke samenwerking is nauwelijks meer van de grond gekomen dan onder George W. Bush. Obama’s voorgangers Bush en Clinton bezochten Afrika veel vaker. Afrika blijft een onbekend continent in Washington, ook voor Obama.