Partijen: wees open over giften

Er is niets op tegen dat particulieren en bedrijven politieke partijen financieel steunen, zolang ze geen tegenprestaties eisen. Er is één belangrijke voorwaarde: openbaarheid. Daaraan schort het nog altijd in Nederland, ondanks de Wet financiering politieke partijen die sinds 2013 van kracht is.

Die wet was een stap vooruit, na de mistige jaren waarin giften aan het oog werden onttrokken, bij gebrek aan deugdelijke regelgeving. De roep om meer openheid was luid en klonk ook internationaal: de Raad van Europa constateerde dat Nederland in dit opzicht achterliep. Politiek Den Haag reageerde erop met maximale traagheid.

De wet die er in 2013 eindelijk kwam, kent diverse tekortkomingen. Zo hoeven alleen schenkingen van 4.500 euro of meer openbaar te worden gemaakt. Onder dat bedrag geldt wel een registratieplicht, maar dan weer niet voor donaties van minder dan 1.000 euro.

Grootste omissie in de wet: de openbaarheid geldt niet voor giften aan de lokale afdelingen van de partijen. Dat is te wijten aan minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA), die tot nog toe heeft nagelaten om het parlement een wetswijziging voor te leggen die deze onlogische uitzondering ongedaan maakt. Hoewel het kabinet van VVD en PvdA dat in zijn regeerakkoord van 2012 had beloofd.

Het had voor de hand gelegen als de vernieuwde wet nog voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 was doorgevoerd. Daar is het niet van gekomen en nu, een kleine drie jaar later, nog steeds niet.

Het was daarom goed dat de VVD, die meer dan andere partijen op de sympathie van gulle en welgestelde gevers mag rekenen, besloot om via een eigen giftenreglement vooruit te lopen op de nog altijd toekomstige wetswijziging. Omdat, zo luidt het uitgangspunt van dat reglement de „VVD staat voor openheid, transparantie en onafhankelijkheid bij het handelen als partij en personen die haar vertegenwoordigen. Zeker bij het accepteren van bijdragen dient het handelen boven iedere twijfel verheven te zijn.” Ware woorden.

Het reglement bond ook de plaatselijke afdelingen aan verplichte openbaarheid van giften van 4.500 euro en meer. Sterker nog: zulke donaties zouden nog voor de dag van de verkiezingen openbaar worden gemaakt. Omdat het reglement per 1 januari 2014 inging, had dat dus mooi kunnen gebeuren voor de lokale verkiezingen in dat jaar.

Maar het is er niet van gekomen. Sterker nog: deze krant meldde gisteren dat ook het jaarverslag van de VVD over 2014 zwijgt over de giften, waardoor de herkomst van ten minste een kwart miljoen euro aan partijfinanciering geheim is gebleven.

Dat is teleurstellend en onbevredigend. Het is hoog tijd voor wetgeving die zonder restricties verplicht tot openbaarmaking van alle giften aan alle politieke partijen.