De trojka is terug – en ook de weerzin

De internationale geldschieters beginnen in Athene onderhandelingen over de details van het jongste steunpakket. Met bijna dezelfde teams en wederzijds wantrouwen. „De Grieken willen dit gewoon niet doen.”

De trojka is terug in Athene. De financiële experts van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds moeten de details van een nieuw steunpakket voor Griekenland uitonderhandelen. Over de hoofdlijnen van dat pakket werd overeenstemming bereikt op een EU-top op 12 juli. Een van de toezeggingen die de Griekse premier Alexis Tsipras hiervoor moest doen, was dat hij de door zijn regering verketterde trojka opnieuw in zijn land zou toelaten.

Dus arriveerden de afgelopen dagen de experts opnieuw in Athene voor de gesprekken, die formeel morgen beginnen en die Griekenland in de komende drie jaar 85 miljard euro kunnen opleveren. Net als bij de eerdere, mislukte onderhandelingen over noodsteun zal het er heet aan toegaan. Niet alleen omdat de Griekse zomer op zijn hoogtepunt is en elk weldenkend mens Athene inmiddels is ontvlucht, ook omdat er onder tijdsdruk wordt gewerkt. Op 20 augustus moet Griekenland de ECB 3,5 miljard euro terugbetalen. Idealiter ligt er dan een akkoord. Vier weken om een land te hervormen en een begroting op orde te krijgen. Met partijen aan tafel die elkaar niet vertrouwen.

Buitenlandse betweters

Na zijn verkiezingszege in januari deed Tsipras de trojka in de ban. De experts werd de toegang tot ministeries geweigerd. Als ze dossiers nodig hadden, zouden die naar hun hotelkamers worden gebracht, zei toenmalig minister van Financiën Yanis Varoufakis. Wekenlang zaten de experts vervolgens duimen te draaien in hotels in Athene, belaagd door Griekse journalisten. Die smulden van het beeld van duurbetaalde krachten die zich in het Hilton zaten te vervelen naast het zwembad.

Om Griekenland tegemoet te komen werden de gesprekken voortgezet in Brussel en werd het clubje voortaan aangeduid als ‘de instituties’ of ‘de Brussel groep’. Het mocht niet baten. Eind juni klapten de onderhandelingen, doordat Tsipras opeens een referendum uitschreef over de EU-eisen.

Ook de jongste poging om tot een akkoord te komen, kent een moeizaam begin. Zo was het gisteren nog niet duidelijk waar de gesprekspartners elkaar zullen ontmoeten, zegt een onderhandelaar met frisse tegenzin. „De logistiek is nog niet helemaal geregeld. Het zou het beste zijn, ook voor de Griekse regering, als we op de ministeries vergaderen. Daar heb je alle gegevens bij de hand en heb je vergaderzalen. Maar ja.”

Wat in Brussel en Washington wordt gezien als reguliere boekencontroles, bilaterale hulp of technische assistentie, ligt in Griekenland uitermate gevoelig. Daar wordt de aanwezigheid van EU- en IMF-experts op ministeries gezien als aantasting van de Griekse soevereiniteit. De Grieken gruwen van het idee dat buitenlandse betweters met de mentaliteit van een kolonisator binnenmarcheren en bevelen uitdelen.

Griekenland zou er op aandringen de ontmoetingen te houden in hotels of in alternatieve ruimtes. „Het draait om pr, om het voorkomen van gezichtsverlies”, zegt Nick Malkoutzis van Marcropolis, een website voor politieke en economische analyses. „De regering wil voorkomen dat de trojka de ministeries binnengaat, maar ik weet niet of haar dat lukt.”

Tijdens de EU-top twee weken geleden moest opnieuw met taalkundige vondsten de ergste Griekse weerzin worden weggenomen. Europese regeringsleiders kwamen met Tsipras overeen dat de Griekse regering „de werkmethoden met de instituties moet normaliseren”. Daaronder vallen „de noodzakelijke werkzaamheden ter plaatse in Athene om de implementatie en monitoring van het programma te verbeteren”. Het IMF lijkt niet ongevoelig voor de Griekse kritiek: het stuurt ditmaal een nieuwe hoofdonderhandelaar naar Athene, omdat de vorige als te rigide en compromisloos zou zijn ervaren.

Als er 20 augustus geen akkoord ligt, is er nog niet meteen een man overboord. Om de ECB te kunnen betalen zou Griekenland een overbruggingskrediet kunnen krijgen uit het EFSM, de noodpot van de Europese Commissie. Dat kreeg het vorige week ook, om uitstaande schulden aan de ECB en het IMF te voldoen. Eurocommissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken) maakte gisteren duidelijk dat dit in augustus ook gewoon weer kan. In het EFSM zit nog zo’n 6 miljard euro. Er zit ook geld in van niet-eurolanden, maar die hebben nu garanties gekregen dat ze niet zullen opdraaien voor eventuele verliezen.

Dubieus geheel

Afgezien van logistieke en semantische kwesties maakt Malkoutzis zich vooral zorgen over het gebrek aan ervaring van de onderhandelaars aan Griekse zijde. Bij de gesprekken eerder dit jaar speelde dat al een grote rol. Er waren te weinig goed geïnformeerde hoge ambtenaren en politici om op hoog technisch niveau mee te kunnen onderhandelen.

Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, klaagde vorige maand over „voortdurend veranderende tussenpersonen en onderhandelingsteams” aan Griekse zijde. Griekse voorstellen werden bovendien „vertraagd of doelbewust veranderd”. Die ergernis dreigt nu opnieuw. Malkoutzis: „Ik vrees dat heel veel in de allerlaatste minuut zal gebeuren en opnieuw met veel spanning.”

Hoewel de ministersploeg van Tsipras iets is gewijzigd en de omstreden Varoufakis daarin geen rol meer speelt, treedt er geen volledig nieuw team aan. De recente veranderingen binnen het kabinet maken zelfs dat opnieuw ervaring verloren is gegaan. „Tsipras is niet veranderd, noch zijn team”, zegt de trojka-vertegenwoordiger. Hij klinkt vermoeid. „Ze zijn heel negatief. Ze willen deze dingen gewoon niet doen.”

Het slechtste scenario is dat het overleg wordt gehouden op een locatie buiten de stad, zegt hij. „Dan verspil je zo veel tijd.” Hij somt op: elke dag een uur om er te komen, een uur terug. Een vergadering. Een onderbreking van twee uur die je niet nuttig kunt besteden zoals op ministeries wel zou kunnen. „Het is een nogal dubieus geheel. Ik hoop er maar het beste van.”