Dagkalender van de Wereldliteratuur: geestelijk vader van de moderne ridder

Raymond Chandler (FOTO AP)

Vandaag is de 127ste geboortedag van Raymond Chandler, een van de pioniers van de ‘hardboiled’ misdaadroman.

Hoe heet zijn beroemdste creatie, in verfilmingen vertolkt door onder anderen Humphrey Bogart, Elliot Gould en Robert Mitchum?

Zoals de mooie Helena van de zestiende-eeuwse toneelschrijver Christopher Marlowe ‘duizend schepen lanceerde’, zo is de cynische Philip Marlowe van Raymond Chandler (1888-1959) verantwoordelijk voor de vloot van hardboiled privédetectives in de moderne misdaadliteratuur.

De in Engeland geschoolde Chandler introduceerde zijn beroemdste personage na een leven van twaalf ambachten en dertien ongelukken in The Big Sleep (1939), een broeierige roman over misdaad en familiegeheimen in het Los Angeles van de jaren dertig van de twintigste eeuw. In zes andere romans over Marlowe, waaronder Farewell My Lovely (1940),The Lady in the Lake (1943) en The Long Goodbye (1953), varieerde hij op het thema van de moderne ridder die zich staande houdt in een wereld van (morele) corruptie; zoals Chandler het formuleerde in zijn essay ‘The Simple Art of Murder’ (1944): ‘Down these mean streets a man must go who is not himself mean, who is neither tarnished nor afraid.’

De geletterde Marlowe, die zijn ingewikkelde avonturen beschrijft in kernachtig proza vol memorabele oneliners en scherpe metaforen, moest het realistische tegenwicht zijn van de volgens Chandler ongeloofwaardige ‘puzzelaars’ in de boeken van bijvoorbeeld Agatha Christie. Bij Chandler is plot vaak ondergeschikt aan karakter (en maatschappelijke satire); wat niet wegneemt dat zijn romans zeer populair zijn bij filmmakers.

Zelf werkte Chandler ook in Hollywood: hij schreef onder meer het scenario voor de verzekeringsthriller Double Indemnity (1944), naar de gelijknamige roman van de misdaadauteur James M. Cain, die net als Dashiell Hammett een van zijn grote voorbeelden was.

Voor meer afleveringen van deze Dagkalender van de Wereldliteratuur, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.