Advocaat Xu Lin schreef nog net zijn afscheidsbrief, nu is hij spoorloos

Vorige week werden meer dan 250 kritische Chinese advocaten en hun medewerkers opgepakt. Onder president Xi vindt de grootste zuivering in 25 jaar plaats.

Ook de bekende advocate Wang Yu, hier op een foto uit 2014, werd vorige week opgepakt. Ze zat ’s nachts thuis te werken toen de politie binnenviel. Ook haar man en zoon zijn gearresteerd. Foto Kim Kyung-hoon/Reuters

In een laatste e-mail aan ‘Mijn lieve vrouw’ maakte de Chinese advocaat Xu Lin (43), die vorige week met 253 andere juristen en juridische medewerkers werd aangehouden, zich geen illusies meer. Hij gaat bij de grootste zuivering van de Chinese advocatuur sinds de nasleep van de Tiananmen-demonstraties in 1989 voor jaren de gevangenis in – met of zonder proces.

„In dat geval moet je van me scheiden, want dat is veiliger voor jou. Ik stuur je de echtscheidingspapieren zo snel mogelijk als ik er nog tijd voor heb. Pas goed op en zorg goed voor onze zoon. Leer hem de liederen die ik geschreven heb. Dat is alles!”, schreef Xu Lin, die voor familie en vrienden spoorloos is verdwenen.

Wang Yu (44), misschien wel de beroemdste advocate van China, had net haar man en zestienjarige zoon, die in Australië zou gaan studeren, op het vliegveld afgezet.

Toen zij ’s nachts nog aan het werk was, werden plotseling internet en elektriciteit afgesloten. Voordat tientallen politie- en staatsveiligheidsagenten naar binnen drongen, kon zij nog net een sms naar een vriendin versturen: ‘Het zal lang duren voordat wij elkaar weer zien.’ Wat zij toen niet kon weten – en vermoedelijk nog steeds niet weet – is dat haar man en zoon ook zijn gearresteerd. Ook familie van twee andere aangehouden advocaten zit vast.

Sinds het begin van deze unieke arrestatiegolf, waarvan ook juridische assistenten en boekhouders van advocatenkantoren het slachtoffer zijn, is de meerderheid weer naar huis gestuurd. Maar veertien advocaten bevinden zich nog steeds in een politiecel, zes zijn spoorloos verdwenen in het staatsveiligheidsapparaat, elf hebben huisarrest en de overigen verliezen bij de eerste de beste ‘misstap’ hun vergunning. Human Rights Watch vreest dat de spoorloos verdwenen Chinezen een verhoogd risico lopen te worden gemarteld.

Geen contact met vrijgelaten juristen

Pogingen om vier van de weer vrijgelaten juristen te bereiken, mislukten als gevolg van staatsveiligheidsmaatregelen. Een van hen, een advocaat uit Chengdu, werd dit weekend aangehouden omdat hij contact had met buitenlandse media, zoals deze krant. „Wij staan onder verzwaard toezicht, het is gewoon te riskant om nu te praten”, zegt een Shanghaise advocaat die 72 uur vastzat.

Volgens jurist Teng Biao (42) zijn sinds het aantreden van Xi Jinping als partijleider en president in het voorjaar van 2013 in totaal 1.500 advocaten voor korte of langere tijd vastgehouden. Enkelen zijn tot jarenlange celstraffen veroordeeld. Dat lot wacht ook Xu Lin, Wang Yu en Zhou Shifeng, oprichter van het kantoor Fengrui. „Zij worden ervan beschuldigd een grote criminele organisatie te hebben gevormd en ze zouden een staatsgreep hebben willen plegen. Ik weet bijna zeker dat ze lange celstraffen krijgen: hun namen staan op de voorpagina’s van het Volksdagblad”, zegt Teng vanuit Boston, waar hij aan de Harvard Law School doceert.

Ze verdedigen ook kunstenaar Weiwei

Terugkeer naar Beijing, waar zijn ouders en broer wonen, kan hij niet: Teng is oprichter van de Weiquan-beweging, de losse coalitie van circa 2.000 advocaten die ‘gevoelige’ zaken aannemen, zoals de verdediging van vijf feministische activisten eerder dit jaar, maar ook die van de kunstenaar Ai Weiwei, de Oeigoerse econoom Ilham Tohti en de activist Wu Gan.

Van strakke organisatie is geen sprake, het gaat eerder om een groep gelijkgestemden die de overheid met de (grond)wet in de hand durft aan te spreken. De aangehouden juristen werken in alle openheid, maken gebruik van sociale media, schuwen de media niet en streven naar ‘vrijheid, gelijkheid en democratie’ – deze woorden op de website van Fengrui komen uit de Chinese grondwet.

„De groep advocaten kan worden beschouwd – en dat doet de communistische partij heel duidelijk – als de meest serieuze vorm van politieke oppositie in China”, zegt Teng. De gecoördineerde, landelijk verspreide arrestaties spreken voor zich.

Dat de Communistische Partij van China (CPC) de Weiquan-beweging een luis in de pels vindt, blijkt ook uit de al dagen durende campagne in de staatsmedia tegen de opgepakte advocaten, die de hand zouden hebben in de ‘massale onlusten’. Zelfs Xi Jinpings rondreis door de noordelijke provincies moest zondag van de voorpagina van het Volksdagblad wijken.

Jurist Teng: „Het is duidelijk de bedoeling alle 260.000 advocaten in China te waarschuwen geen gevoelige zaken aan te nemen en, als zij dat wel doen, zich in die zaken volgzaam te gedragen.”

Advocaten horen de instructies van de rechters na te leven

Van advocaten wordt verwacht dat ze volgzaam meedoen aan de toneelstukken die doorgaan voor rechtszaken. Zeker als het om gevoelige zaken gaat – zaken waarin de partij of de overheid een hoofdrol speelt – wordt verwacht dat zij de instructies van de rechters naleven. De advocaat die de overheid hard en scherp aanvalt, wordt snel verdacht van subversieve motieven.

Uit de staatsmedia blijkt dat het Xu Lin, de man van de afscheidsbrief, kwalijk wordt genomen dat hij buiten de rechtszaal een demonstratie organiseerde voor de vrijlating van vijf voor moord veroordeelde cliënten. Zelfs toen hij het vermeende slachtoffer in levenden lijve aan de rechtbank wilde voorstellen, kreeg hij geen gehoor bij de ‘partijdige’ rechters.

Advocate Wang Yu heeft volgens staatskrant Global Times de reputatie van ‘een tijgerin’ in de rechtszaal. In een recente zaak – waarin een ongewapende arbeider voor de ogen van vrouw en kinderen was doodgeschoten – zou ze de rechters hebben uitgescholden voor domme zwakkelingen en de politie voor „tuig” en „wilde beesten”.

Obama, annuleer het staatsbezoek

Teng Biao over zijn collega en studievriendin Wang Yu: „Ik heb haar begin 2013 voor het laatst gezien. Zeer gedreven, slimme en koelbloedige advocaat. Dat zij in de rechtszaal de rechters zou hebben uitgescholden, strookt niet met mijn beeld van haar.” Zij wist dat ze grote risico’s liep door Ai Weiwei te verdedigen en schrok niet terug voor zaken waarin aanhangers van de Falungong-sekte terechtstonden. „Een van de redenen dat zij vaak de publiciteit zocht, was ook om zichzelf te verdedigen tegen een arrestatie in het holst van de nacht. Het heeft helaas niet gewerkt”, aldus de jurist.

Tegen beter weten in heeft Teng de internationale petitie ondertekend waarin president Obama wordt gevraagd het staatsbezoek van president Xi aan de VS in september te annuleren. „Dat gebeurt natuurlijk niet. De wereld weet dat de rule of law in China niet bestaat. Maar deze vorm van politieke vervolging mag niet onbesproken blijven.”