A’damse Bos als grote kunstoase

Naast openluchttheater zoals Shakespeare, wil het Bostheater de culturele activiteiten in het Amsterdamse Bos uitbreiden.

Gemotoriseerd op liefde jagen bij Shakespeare in de openlucht: Much Ado About Nothing door het Amsterdamse Bostheater en het Noord Nederlands Toneel. Foto Ben van Duin

Kijk je goed, dan is het openluchttheater van het Amsterdamse Bos omringd door water en sloten, als een eiland. Het ligt tussen de Bosbaan en de vijverpartij van de Speelweide. „Het is mijn droom van dit theater een kunsteiland te maken”, zegt regisseur Ingejan Ligthart Schenk (1971). Sinds 2013 is hij artistiek directeur van het Bostheater als opvolger van Frances Sanders.

Op het grote theaterpodium repeteert Ligthart Schenk met acteurs als Dragan Bakema, Maartje van de Wetering, Bart Klever en Jochem Stavenuiter aan de virtuoze liefdeskomedie Much Ado About Nothing van Shakespeare. Op de schaal van deze speelplek, met een doorsnede van dertig meter, kan alles: open auto’s met op liefde jagende jongemannen razen voorbij en er is een rijdende muziekkapel. Heerlijk zomers gedoe om vrouwen te veroveren.

„Het Amsterdamse Bos is drie keer groter dan Central Park in New York”, zegt hij. „Jaarlijks bezoeken zo’n zes miljoen mensen ons bos aan de rand van de stad. In 2011 onthulde de Gemeente Amsterdam in het Dromenboek Amsterdamse Bos de verlangens en ambities van 250 mensen die banden hebben met het Bos. Als Atelier Kunst en Cultuur formuleerden wij ons plan om het openluchttheater meer vleugelslag te geven door de programmering uit te breiden, een foto- en beeldenroute te organiseren en nauw samen te werken met de Rietveld Academie.”

Dat sommige van die Dromenboek-plannen worden uitgevoerd is al te zien in en rondom het openluchttheater. Verscholen tussen de bomen vallen de metalen boomstronken op, gemaakt door het Rotterdamse landschapsbureau West8. Jarenlang sierden deze sculpturen het grasveld bij Station Sloterdijk. Nu zijn ze voorzien van lampen, zodat theaterbezoekers na de voorstelling langs een lichtlijn de weg weten te vinden. Ook de programmering van het theater is recentelijk sterk uitgebreid. Ligthart Schenk: „De arena van het openluchttheater biedt plek aan 1.500 bezoekers. Het Bostheater bracht hier jarenlang zomerse familievoorstellingen van Shakespeare, Tsjechov, Brecht en Horváth. Daarbuiten was het stiller. Nu zijn er Vaderdagconcerten, kinder- en jeugdvoorstellingen en is er een uitvoerige muziekprogrammering voor akoestische concerten onder verantwoordelijkheid van Friendly Fire, die ook festival Best Kept Secret organiseert. Ik zou het geweldig vinden als we met een groot koor de Matthäus-Passion kunnen brengen.”

De zomer kan dan het hoogtepunt zijn voor toneelspelen onder de open hemel, ’s winters is het theater beslist niet dicht. Onder leiding van Frances Sanders zijn nieuwe repetitie- en atelierruimtes gebouwd voor workshops en toneelopvoeringen, het Bosatelier. Ligthart Schenk is afkomstig van gezelschap ’t Barre Land, dat optreedt in het kleinezalencircuit. Nu hij het beheer heeft over het Bostheater wil hij ook voorstellingen door jonge makers programmeren in het Boslab. Achter het hoofdpodium ligt een intieme ruimte, de Kleine Zaal, die hiervoor uitstekend geschikt is. Een stenen trap dient als tribune en de voorstellingen spelen zich af tussen de bomen.

„Nu de productiehuizen goeddeels zijn weggevallen is het voor aankomende talenten steeds moeilijker hun eerste werk te tonen”, zegt Ligthart Schenk. „Wij willen hun kansen bieden en de brug slaan tussen beginnend en professioneel, tussen jong en gevorderd.” Deze zomer waren er drie verschillende versies van het korte stuk Nacht van Harold Pinter te zien, in de regie van jonge makers. Ook video- en geluidsinstallaties luisteren het bos op. Voorstellingen waaieren uit tot in elke hoek.

De ontwikkeling van het Bostheater tot nieuw kunsteiland gaat stap voor stap, aldus Ligthart Schenk. „Bij mijn aanstelling als artistiek leider werd me gevraagd of ik met nieuwe, argeloze ogen naar het theater wilde kijken. Mijn voorbeeld is het Central Park in New York, waar kunst en cultuur samengaan met recreatie. Het grootste verschil is dat het Amsterdamse Bos minder centraal ligt, maar dat gaan we met de nieuwe programmering veranderen: door een breed en kwalitatief hoogstaand aanbod trekken we het bos de stad in. Mijn argeloze vragen hielden in: wat kan er allemaal tussen Bosbaan en speelvijver? Wat kan er tussen de bomen?”

In het huidige Kunstenplan 2013-2016 van de gemeente Amsterdam ontvangt het Bostheater jaarlijks 245.000 euro subsidie; daarvan bouwt het gezelschap het theater waarin zich de grote zomervoorstellingen afspelen en betaalt het de Boslab-uitvoeringen. Het jaar 2016 wordt spannend: de gemeente gaat de ambities beoordelen.

De gemeente Amsterdam zelf heeft ook wensen met het bos die aansluiten op die van het Bostheater. In het genoemde Dromenboek geeft zij te kennen op korte termijn, tot 2016, een „avontuurlijker Bos te willen met meer vaste beeldende kunst”. Ook wil zij een „verbetering van de bewegwijzering voor fiets- en autoverkeer”. Grotere toegankelijkheid is voor het Bostheater van vitaal belang. Hiermee komt het zogenaamde verre stadspark dichterbij. Maar zo ver weg is het ook niet, slechts een half uur fietsen van het Leidseplein. Bovendien komen veel bezoekers uit omliggende gemeenten.

Na het wat zwaardere repertoire van Brecht en Horváth in voorgaande seizoenen kiest Ligthart Schenk voor een mix van Shakespeare en muziektheater. „Shakespeare hoort vanouds bij het Amsterdamse Bos”, licht hij toe. „Zijn toneelwerk spreekt een groot publiek aan en geeft regisseur en spelers alle kans kwaliteit te bewaren. Much Ado is komisch en tragisch tegelijk, het gaat over overspel en verraad. Het is de kunst de juiste balans te vinden. Bij try-outs merkten we dat de ene groep toeschouwers lacht en de andere groep denkt: moet ik daar wel om lachen, dat is te hard en te pijnlijk. Zoals bijvoorbeeld die ene zin dat het alleen voor vrouwen geldt ‘geen seks te mogen hebben voor het huwelijk’. Hiermee tart Shakespeare even de goede smaak.”