Wat doet Al-Qaeda opeens in Aden?

Om vooruitgang te boeken is Saoedi-Arabië een alliantie aangegaan met Al-Qaeda. De VS worden er nerveus van.

Gevecht om de havenstad Aden, vorige week. Ook de Jemenitische tak van Al-Qaeda dook op in de stad. Foto EPA

Na een maandenlange patstelling heeft de internationale coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië haar eerste succes geboekt in de Jemenitische burgeroorlog. Een wankel samenraapsel van lokale burgermilities, zuidelijke separatisten, speciale eenheden uit de Verenigde Arabische Emiraten én het lokale filiaal van Al-Qaeda is erin geslaagd de shi’itische Houthi-rebellen te verdrijven uit de zuidelijke havenstad Aden.

Operatie Gouden Pijl werd vorige week vlak voor het Suikerfeest gelanceerd, in weerwil van wekenlange pogingen van de Verenigde Naties om een humanitaire wapenstilstand af te dwingen. Door Saoedi-Arabië getrainde en uitgeruste Jemenieten en geallieerde strijdgroepen veroverden het historische centrum van Aden, de haven, het vliegveld en andere strategische plekken in en rond de stad.

Maar inwoners waren stomverbaasd toen ze ineens strijders van Al-Qaeda zagen rondrijden in ‘bevrijde’ wijken. „Ik verkeer in verwarring wie Aden heeft ingenomen, want ik zie vlaggen van Al-Qaeda wapperen in delen [van de stad] en op tientallen pantservoertuigen”, verklaarde een inwoner tegen The Wall Street Journal. „We waren verbaasd om te zien dat sommige strijders de vlag van Al-Qaeda hesen en lijken van rebellen door de straten sleepten”, aldus een ander.

Rivaliteit tussen noord en zuid

Saoedi-Arabië lanceerde zijn luchtoorlog in Jemen om president Hadi terug aan de macht te brengen. Hij was afgezet en het land uit gevlucht toen de Houthi’s in maart oprukten richting het zuiden. De Saoedische interventie was voornamelijk ingegeven door de angst dat zijn shi’itische rivaal Iran achter de opmars van de Houthi’s zat – wat alom wordt gezien als een overdreven voorstelling van zaken.

Aanvankelijk probeerden de Saoediërs de historische rivaliteit tussen Noord- en Zuid-Jemen te exploiteren. Eind jaren tachtig waren dit nog twee landen. Noord-Jemen werd geregeerd door president Ali Abdullah Saleh, een sluwe machiavellist. Zuid-Jemen was een communistische staat.

De val van de Sovjet-Unie en de economische crisis die er in het zuiden op volgde, leidde tot een verzoeningsproces dat uitmondde in de unificatie van noord en zuid. Maar nooit van harte. In 1994 probeerde het zuiden zich alweer af te scheiden. De opstand werd neergeslagen door president Saleh, die de politiek daarna met toenemende repressie domineerde.

De dromen over secessie waren echter niet zomaar verdwenen. In het noorden kwamen de Houthi’s meermaals in opstand en ook de zuidelijke afscheidingsbeweging roerde zich. Deze middelpuntvliedende krachten werden sterker na de Arabische Lente, die leidde tot het vertrek van president Saleh. Hij werd opgevolgd door de machteloze Abd-Rabbu Mansour Hadi. Hij komt uit het zuiden, maar wordt daar gewantrouwd omdat hij in 1994 de kant van Saleh koos.

Alliantie met Al-Qaeda

Veel Jemenieten die nu vechten tegen de Houthi’s verkiezen een onafhankelijk Zuid-Jemen boven de terugkeer van Hadi als president. Daarbij zijn de zuidelijke separatisten door onderlinge verdeeldheid niet sterk genoeg om de Houthi’s terug te dringen naar hun bolwerk in het noorden, ondanks de maandenlange bombardementen.

Het gebrek aan vooruitgang lijkt tot frustratie te leiden binnen het Saoedische koningshuis. Vorige week herschikte koning Salman al voor de derde keer zijn kabinet. Volgens geruchten richt de kritiek zich vooral op de onervaren, maar ambitieuze prins Mohammed bin Salman, die sinds de troonsbestijging van zijn vader ongekend veel macht heeft gekregen en het bevel voert over de oorlog in Jemen.

Het gebrek aan succes op het slagveld lijkt de reden dat de Saoediërs nu een ongemakkelijke alliantie zijn aangegaan met de Jemenitische tak van Al-Qaeda die banden heeft met sunnitische stammen in het midden en oosten van het land en die van de oplaaiende strijd van de laatste maanden gebruik heeft gemaakt om zijn invloed uit te breiden. Zo grepen ze de macht in Mukalla, de belangrijkste havenstad in het oosten van Jemen.

Desondanks blijven de VS de Saoedische inmenging volmondig steunen – althans publiekelijk. Binnenskamers zijn er wel degelijk zorgen over de opmars van het lokale Al-Qaeda-filiaal, dat wordt gezien als de grootste bedreiging voor het Westen. Sinds 2011 hebben de VS bijna 500 miljoen dollar uitgegeven aan de training en bewapening van het Jemenitische leger in de strijd tegen Al-Qaeda. Maar de Saoedische interventie heeft deze samenwerking beëindigd. Amerikaanse special forces hebben hun legerbases in Jemen moeten verlaten.

Zonder hun inlichtingen proberen de VS hun drone-aanvallen vanuit Djibouti voort te zetten. Met succes. Vorige maand werd de leider van Al-Qaeda geliquideerd. Maar het geweld van de afgelopen tijd, en de oplaaiende sektarische haat, leiden tot een groeiende aanwas van nieuwe rekruten.