Voor de banken is het een kwestie van overleven

De banken zijn weer open. Maar rekening- en aandeelhouders vrezen dat ze moeten meebetalen aan hun redding.

Voor de Griekse banken staan sinds maandag lange rijen en worden nummertjes getrokken.

Op het oog is alles weer even bij het oude. Banken ontvangen klanten. Medewerkers helpen ouderen met het aanvragen van pasjes, het uitvoeren van overboekingen en ondernemers met het innen van cheques. Het zijn geruststellende handelingen waarmee de ene patiënt de andere helpt. Diagnose ongewis.

De rolluiken zijn omhoog, maar niemand kan zien wat achter de façades van de Griekse banken nog overeind staat. Hoe groot is de schade die ze hebben opgelopen door de gedwongen sluiting en door de beperkingen op het kapitaalverkeer?

Om daar achter te komen is een nieuwe stresstest van de Europese Centrale Bank (ECB) nodig, zegt Gikas Hardouvelis, ex-hoofdeconoom van de Griekse Eurobank en tot december minister van Financiën. „Speciaal voor de Griekse banken om te bepalen hoeveel geld ze nodig hebben.”

Vier banken domineren de markt

De Griekse markt wordt bijna volledig gedomineerd door vier banken, Eurobank, Alpha Bank, National Bank of Greece en Piraeus Bank. Toen afgelopen zomer in opdracht van de ECB, net als bij alle grote Europese banken, de balans werd doorgelicht werd alleen de Alpha Bank gezond genoeg bevonden. Van de andere drie werd er gelijk bij gezegd dat er geen grote zorgen waren, omdat ze al extra kapitaal hadden aangetrokken.

Maar dat was vorig najaar. Toen werd ook nog gedacht dat de Griekse economie dit jaar met zeker twee procent zou groeien, nu rekent men met twee procent krimp.

Toen de banken drie weken geleden sloten waren ze er al beroerd aan toe. Burgers en bedrijven hadden sinds de verkiezingen in januari wekelijks miljarden weggehaald. Dat kon alleen nog dankzij duur noodkrediet van de ECB. Toen de situatie onhoudbaar werd moesten de deuren dicht. Wanneer rekeninghouders weer bij hun kapitaal kunnen is onbekend, voorlopig geldt nog steeds een pinlimiet van maximaal 420 euro per week.

Hardouvelis gaat ervan uit dat de restricties zeker tot het einde van dit jaar blijven, mogelijk langer. Dat denkt ook Nikos Vettas, directeur van IOBE, stichting voor economisch en industrieel onderzoek. „Ze kunnen niet worden opgeheven zolang er geen stabiliteit is in het systeem, zowel bij de banken als voor de begroting. Anders zullen mensen manieren blijven zoeken om hun geld weg te halen.”

Herstel van vertrouwen in de banken gaat hand in hand met herstel van het vertrouwen in de economie, zegt Vettas. Dat ontbreekt nu volledig en keert niet terug voor er een definitief akkoord is met Europa. Tot die tijd zullen Griekse ondernemers ook geen geld kunnen lenen. En zonder geld geen groei.

Op Cyprus moesten ze hun eigen bank redden

Het is duidelijk dat de banken een overlevingsstrijd voeren. Op dit moment is de grootste angst van rekening- en aandeelhouders dat ze worden gedwongen mee te betalen aan het redden van hun bank, zoals twee jaar geleden op Cyprus gebeurde. De Europese autoriteiten zullen dat rekeninghouders met minder dan de in Europa gegarandeerde 100.000 euro niet aandoen, denkt Hardouvelis. Dat zou het vertrouwen in banken niet alleen in Griekenland, maar in heel Europa te veel schaden.

In het raamwerk voor een nieuwe lening van zo’n 85 miljard euro, waarover deze week naar verwachting de onderhandelingen worden geopend, zit ook 25 miljard euro voor herkapitalisatie van de banken. Dat is bedoeld om spaargelden te beschermen, heeft de Griekse minister voor Economie Stathakis gezegd. Maar het akkoord is nog niet rond en de angst niet weg.

Zowel Vettas als Hardouvelis houdt echter rekening met de mogelijkheid dat aandeelhouders van banken hun geld kwijt kunnen raken. Ook dat zou volgens hem hoogst onverstandig zijn. Investeerders in Griekse banken zijn al eens hun geld kwijtgeraakt. Als dat weer gebeurt „zullen ze niet voor een derde keer de banken herkapitaliseren”.

Al 90 dagen niet meer afgelost

Een groot probleem is het hoge percentage leningen waarop al negentig dagen of meer niet is afgelost. Voor de bankensluiting lag het percentage probleemleningen al tussen de 35 en 40 procent.

In het eerste kwartaal van dit jaar correspondeerde dat met een bedrag van 74,5 miljard euro, waarvan de banken voor een deel niets meer zullen terugzien. Experts gaan er blindelings vanuit dat de situatie de afgelopen weken aanzienlijk is verergerd, maar het is te vroeg om de balans op te maken.

Tot nu toe probeerden de banken zelf oplossingen te zoeken voor de probleemleningen. Ze hebben ieder binnen hun bank een aparte afdeling die beoordeelt of kredieten moeten worden afgeschreven, of er onderpand is en of er betalingsregelingen kunnen worden getroffen.

Een lastig proces, omdat klanten die wel netjes aflossen ook om kortingen gaan vragen als ze zien dat een wanbetaler die krijgt. „De banken hebben hiervoor externe hulp nodig”, zegt Hardouvelis. Een oplossing zou volgens hem kunnen zijn dat alle problematische kredieten worden ondergebracht in een ‘slechte bank’.

Oud-bankier Hardouvelis neemt het op voor zijn worstelende oud-collega’s. De banken waren in Griekenland nooit de oorzaak van de problemen. Griekenland heeft uitstekende bankiers, zegt de econoom. „Maar ze werken in Griekenland. Een land waar de regering de economie vernietigde.”