Volgens deze journalist is het einde van het kapitalisme nabij

Het was een groot deel van de twintigste eeuw de ultieme droom van radicaal links: de omverwerping van het kapitalisme. Het ging anders: het communisme delfde het onderspit en de vrije markt mondialiseerde en werd groter dan ooit tevoren. Maar die tijd is volgens Channel 4-journalist Paul Mason binnenkort voorbij.

Het is een vreemde bewering, zeker als je kijkt naar bijvoorbeeld de Griekse schuldencrisis. En volgens Mason moet je ook goed kijken om te zien dat we “het postkapitalistische tijdperk” aan het binnengaan zijn. Het is ook nog maar een begin, aldus Mason:

“Het zal nog een lange tijd duren voor de oude gebruiken verdwenen zijn, maar het is tijd om utopisch te zijn.”

Drie krachten

Volgens Mason zullen drie krachten doorslaggevend zijn voor de ondergang van het kapitalisme: informatietechnologie, nieuwe manieren van werken en de deeleconomie. Hij hamert vooral op het belang van informatie en het feit dat de hele wereld via internet met elkaar verbonden is. In tegenstelling tot wat Marx en de communisten dachten, zal het kapitalisme niet worden afgeschaft door een gewelddadige revolutie, maar door iets anders:

“Het zal worden afgeschaft door het scheppen van iets dat nóg dynamischer is. Dat zal eerst haast ongezien binnen het oude systeem bestaan, maar zal uiteindelijk doorbreken, de economie opnieuw vormgeven rondom nieuwe vormen en gedragswijzen. Ik noem dit postkapitalisme.”

Veel bedrijven kunnen revolutionaire nieuwe methoden creëren die veel tijd besparen en zaken automatiseren. In plaats daarvan worden meer koffiezaken en schoonmaakbedrijven uit de grond gestampt. Waarom? Mason denkt dat dit komt doordat het bankwezen en de neoliberale cultuur “boven alles de scheppers belonen van banen die weinig waarde toevoegen, maar veel tijd kosten”.

‘Averechts beleid’

Overal duiken nieuwe innovaties op, maar dit heeft nog niet het wezen van het kapitalisme veranderd. Op dit moment reageren overheden en markten op de nieuwe omstandigheden met bezuinigingen en “beleid dat niet werkt”, aldus Mason. Hij schrijft:

“In de zwaarst getroffen landen is het pensioenstelsel vernietigd, wordt de pensioengerechtigde leeftijd verhoogd tot 70 en wordt onderwijs geprivatiseerd waardoor afgestudeerden de rest van hun levens in de schulden zitten. De dienstensector heeft onder afbraak te lijden en infrastructuurprojecten worden gestaakt.”

Mason geeft ook tips aan mensen die de komst van het postkapitalistische era willen bespoedigen:

“De logische focus moet zijn om alternatieven binnen het systeem te bouwen en om alle acties te richten op de transitie en niet de bescherming van willekeurige elementen van het oude systeem. We moeten leren wat urgent is en wat belangrijk is en dat die twee dingen soms niet overeenkomen.”

Zal het zo gaan?

Het zijn flinke en boude uitspraken die Mason doet. Daarnaast is hij niet de eerste die het einde van het kapitalisme heeft aangekondigd en zaten tot nu toe alle voorspellers ernaast. Toch is het interessant om te kijken naar Masons analyses en naar de economische, politieke en maatschappelijke veranderingen die hij ontwaart - zelfs als deze niet noodzakelijkerwijs het einde van het kapitalisme zullen inluiden.

Lees de longread “The end of capitalism has begun” op de website van The Guardian.