Japan wil ‘normaal’ land zijn, dat dus ook oorlog mag voeren

De Japanse premier Abe heeft gelijk dat de veiligheidssituatie in de omgeving van zijn land verandert. Vooral de groeiende militaire macht van China baart hem zorgen. Daarnaast is Noord-Korea een toenemende bedreiging. Tegen die achtergrond heeft Abe vorige week twee omstreden wetsvoorstellen door het Lagerhuis geloodst die Japan, voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog, de mogelijkheid bieden militairen in het buitenland oorlog te laten voeren. Of bondgenoten die worden aangevallen te hulp te schieten. Als ook het Hogerhuis ermee instemt, wat wordt verwacht, komt na driekwart eeuw in de praktijk een eind aan het constitutionele pacifisme van Japan. Abe wil dat Japan „een normaal land” wordt.

De Japanse Grondwet, na de Tweede Wereldoorlog geschreven door de Amerikaanse bezetter van het verslagen land, stelt: „Het Japanse volk zweert voorgoed oorlog als soeverein recht van de natie af, en ook de dreiging met of het gebruik van geweld als manier om internationale conflicten te beslechten.” Ook zegt de Grondwet dat Japan geen leger mag hebben. Maar in de praktijk legt Japan dat al sinds de jaren vijftig zó uit dat het leger wel legaal is, als het maar exclusief wordt gebruikt voor zelfverdediging.

Om de Grondwet te veranderen zou een referendum nodig zijn. In plaats daarvan heeft Abe ervoor gekozen het parlement te laten instemmen met een nieuwe interpretatie van de bestaande Grondwet. Of die interpretatie voor de rechter overeind kan blijven, is nog maar de vraag.

Het land is hoe dan ook diep verdeeld over de stap van Abe. Het pacifisme heeft Japan, onder bescherming van de VS, een lange periode van rust en voorspoed gebracht. Na het militarisme en imperialisme van de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw, en de gruwelijke uitwassen die daarmee gepaard gingen, bloeide een ander, vreedzaam Japan op. De meeste Japanners willen, volgens peilingen, vasthouden aan de pacifistische letter van de Grondwet.

China heeft zoals verwacht afwijzend gereageerd, en waarschuwt dat de vrede in Azië hierdoor bedreigd kan worden. De Verenigde Staten steunen Abe. Washington ziet graag dat Japan een grotere rol kan spelen in de wereld, onder meer als tegenwicht voor China.

Militaire middelen kunnen bijdragen aan vrede en stabiliteit, ook in Oost-Azië. Niemand kan een soeverein land het recht ontzeggen er strijdkrachten op na te houden die ook ingezet kunnen worden, zeker niet als het land dat nodig acht voor de eigen veiligheid. Maar het was makkelijker geweest dat in dit geval te accepteren als de nationalist Abe duidelijker afstand had genomen van het oorlogsverleden van Japan.