Herdenkingscentrum ‘Breivik’ verdeelt Noren: leerzaam of te eervol?

De resten van de auto die Breivik gebruikte bij zijn aanslag in Oslo in het 22 Juli Centrum. Foto Reuters / Frederik Varfjell / NTB Scanpix

Het is vandaag vier jaar geleden dat Anders Behring Breivik een bloedbad aanrichtte in het centrum van Oslo en op het eilandje Utøya. In totaal kwamen 77 mensen om bij de aanslagen van de rechtse extremist. Naast de herdenkingsplechtigheden - een kranslegging, een kerkdienst en een cermonie op Utøya - is vandaag ook een herdenkingscentrum in Oslo geopend met een tentoonstelling. Niet iedereen is gelukkig met de komst van het centrum.

De nieuwe herdenkingsplek heet Centrum 22 Juli. Op die dag in 2011 liet Breivik in de Noorse hoofdstad rond half vier een bom in een auto ontploffen, waarbij acht omstanders om het leven kwamen. Hij had het gemunt op het regeringsgebouw met het kantoor van de Noorse premier, die niet aanwezig was. Even later schoot hij, verkleed als politieagent, op Utøya 69 mensen dood tijdens een zomerkamp van de jongeren van de sociaal-democratische Noorse Arbeiderspartij (AUF).

Foto EPA / Fredrik Varfjell

Bezittingen van slachtoffers worden ook tentoongesteld. Foto EPA / Fredrik Varfjell

Herinneringscentrum geopend

De geopende herdenkingstentoonstelling toont de uitgebrande auto die door Breivik werd gebruikt, spullen van slachtoffers die op het zomerkamp aanwezig waren en een lange muur waarop alle gebeurtenissen rondom de terreurdaden uitgebreid beschreven staan. De tijdlijn is tot in detail uitgewerkt, vanaf het moment dat bij de politie een melding binnenkwam van een fout geparkeerde auto, inclusief aantekeningen van de toenmalige Noorse premier Jens Stoltenberg van die dag. Ook Breiviks vervalste identiteitsbewijzen en politiebadge zijn onderdeel van de collectie.

Foto Reuters / Fredrik Varfjell / NTB scanpix

Vervalste identiteitsbewijzen die Breivik bij zijn aanslagen gebruikte.Foto Reuters / Fredrik Varfjell / NTB scanpix

Pantheon

De tentoonstelling zit in het regeringsgebouw dat Breivik vier jaar geleden wilde vernietigen. Sommige nabestaanden van slachtoffers vinden dat Breivik te veel eer krijgt door het ‘museum’. Ze vrezen dat het een pantheon wordt voor Breivik. De advocaat van 115 nabestaanden schreef vorige week op Twitter: “Een Breivik-museum in het regeringsgebouw? Nee bedankt. Stuur de spullen in plaats daarvan naar het misdaadmuseum in Trondheim.”

Anderen vinden dat door de expositie jongeren juist veel kunnen leren van de verschrikkingen. Onderwijs over extremisme is dan ook precies het doel van de tentoonstelling. “Het informatiecentrum dient kennis te verspreiden zodat we ons kunnen wapenen tegen haat, geweld en terrorisme”, zei premier Solberg vandaag volgens persbureau AFP.

De leider van AUF Mani Hussaini (27) zei tegen de Noorse krant VG:

Dit is een informatiecentrum. De dag moet worden verteld zoals het was, en ik denk dat het resultaat brutaal en eerlijk is. [...] Het autowrak symboliseert zijn haat voor onze democratie, die hij niet kon overwinnen. De valse politiepapieren illustreren zijn politieke mentaliteit die hem motiveerde. Het is belangrijk om dat ten toon te stellen, om de discussies rondom zijn ideologie te voeden.

Zomerkamp gaat weer naar Utøya

In augustus organiseert zijn AUF weer voor het eerst sinds 2011 het traditionele zomerkamp op Utøya. “Het is een eiland waar we altijd onze vrienden die we hebben verloren, zullen herdenken en eren”, zegt Hussaini tegen NOS. In 2013 werd het jaarlijkse kamp al onder zware bewaking in Gulsrud, 4,5 kilometer van Utøya, gehouden.

De locatie van Utøya, vijftig kilometer ten noordwesten van Oslo:

Anders Breivik, die nooit berouw heeft getoond voor zijn daden, zit nu een gevangenisstraf uit van 21 jaar. Die straf kan worden verlengd als hij daarna nog steeds een bedreiging vormt voor de samenleving. Vrijdag werd bekend dat Breivik vanuit zijn cel politicologie gaat studeren aan de universiteit van Oslo.