Gezinsplanning moet ook in Afrika vrije keuze zijn

Wereldwijd zijn 2 van de 5 zwangerschappen ongewenst. Doe daar wat aan, betogen Dianda Veldman en Kitty van der Heijden.

Illustratie Miel

Bootvluchtelingen, regionale instabiliteit. De bevolkingsgroei in Afrika krijgt veel aandacht. Zelden gaat het echter over het gebrek aan reproductieve keuzevrijheid, ofwel de vrijheid om zelf te kunnen kiezen wanneer, met wie en hoeveel kinderen je wil krijgen. Vooral vrouwen in ontwikkelingslanden hebben daar beperkte invloed op. Hun gezinnen zijn vaak groter dan ze zouden willen en financieel aan kunnen. Een inkomen verwerven met zoveel kinderen is lastig, de mogelijkheden om ze een goede opleiding te geven beperkt. In sommige ontwikkelingslanden is het aandeel jongeren zo groot dat de economische groei niet kan worden omgezet in meer welvaart voor iedereen.

Terwijl het aantal kinderen per vrouw wereldwijd daalt, liggen de vruchtbaarheidscijfers in Afrika nog hoog. Nederlandse vrouwen krijgen gemiddeld 1,7 kinderen, Somalische vrouwen gemiddeld 6,6. Niger kent het hoogste cijfer: gemiddeld 7,6 kinderen per vrouw. Dit zorgt voor een groei die zelfs een welvarend land als Nederland niet zou kunnen verwerken. De bevolkingsomvang in deze landen blijft nog lang doorgroeien omdat de bevolking jong en dus vruchtbaar is. De VN spreken over een verwachte verdubbeling in Afrika van 1,2 naar 2,4 miljard tussen nu en 2050, waarvan bijna 1 miljard mensen jonger dan 18 jaar oud. Hoe bieden we al deze jongeren uitzicht op een menswaardig bestaan met bestaanszekerheid, een betaalde baan en perspectief op verbetering?

Economische groeicijfers in veel Afrikaanse landen zijn indrukwekkend. In veel landen heeft die groei echter een smalle basis, zoals afhankelijkheid van grondstoffen. Succesverhalen uit andere regio’s, zoals het voorbeeld van de Aziatische Tijgers uit de jaren negentig, laten zien dat er op zijn minst drie ingrediënten nodig zijn voor duurzame economische groei: onderwijs, banen voor jongeren en een afnemende bevolkingsgroei. Door een verminderende bevolkingsaanwas neemt binnen de bevolkingspiramide de relatieve omvang van de beroepsbevolking toe: als dit verschijnsel gepaard gaat met onderwijs en banen geeft dit een enorme economische impuls, zij het van tijdelijke aard. Maar lagere bevolkingsgroei kan en mag nooit een doel op zichzelf zijn. Ieder individu heeft het recht om zelf te bepalen hoe groot de gewenste gezinsomvang is. En daar wringt hem de schoen: vanwege een gebrek aan seksuele voorlichting en anticonceptiemiddelen kunnen veel mensen in Afrika niet aan geboortebeperking doen. Bovendien wordt het aantal kinderen per gezin maar al te vaak bepaald door externe invloeden, zoals genderongelijkheid, culturele of religieuze druk om kinderen te krijgen. Goede seksuele en reproductieve gezondheid en rechten zijn dan ook van essentieel belang. Niet voor niets is dit een speerpunt van het Nederlandse beleid ten aanzien van ontwikkelingssamenwerking. Als mensen met keuzevrijheid nog steeds kiezen voor grote gezinnen is dat hun goed recht. De praktijk wijst echter uit dat keuzevrijheid leidt tot kleinere gezinnen, omdat vrouwen hun kinderen een goede toekomst gunnen.

Wereldwijd hebben naar schatting 225 miljoen vrouwen sterk behoefte aan goed geregelde rechten en voorzieningen op dit vlak, maar hebben zij hier geen toegang toe. Dit leidt ertoe dat wereldwijd 2 van de 5 zwangerschappen onnodig ongewenst zijn. Dat moet en kan anders. Beleidsmakers onderkennen vaak niet dat investeren in vrouwen en reproductieve gezondheidszorg economisch rationeel is. Uit onderzoek blijkt dat voor elke dollar die wordt besteed aan gezinsplanning er besparingen tussen 9 en 31 dollar zijn te realiseren in gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting en sociale voorzieningen. Ook staan in veel landen vooroordelen, discriminatie en onverschilligheid maatregelen in de weg.

Prognoses laten zien dat de wereldwijde groei van de bevolking zal afnemen door dalende geboortecijfers. De omvang van de wereldbevolking zal op den duur zelfs stabiliseren. Voorlopig is het echter nog niet zover. Laten we ervoor zorgen dat iedereen ter wereld toegang heeft tot informatie en anticonceptie en de vrijheid heeft om zelf keuzes te maken. Het is een van de sleutels tot sociaaleconomische groei en regionale stabiliteit.

Keuzevrijheid verbetert de gezondheid en het welzijn van vrouwen en hun gezinnen, en remt de groei van de bevolking – wat ook vanuit het mondiale klimaatperspectief voordelen biedt. En het is, boven alles, een vrouwen- en een mensenrecht.