Op zoek naar aliens - deze zes soorten vind je in Hollywood

Aliens uit een Duitse show The Wyld die sinds 2014 draait in Friedrichstadt-Palast . Het puntvormige hoofd zie je ook veel in Hollywoodfilms terugkomen. Foto EPA/Jens Kalaene

Zal de miljoeneninvestering van een Russische internet-ondernemer de doorbraak worden voor de zoektocht naar buitenaards leven? Tot nu toe kunnen we alleen maar fantaseren over aliens eruitzien. Als we Hollywood mogen geloven, zijn al die aliens een pot nat.

Met het geld van miljonair Milner wordt “luistertijd” gekocht bij twee van de grootste radiotelescopen ter wereld in de VS en Australië. Die krijgen ontvangstapparatuur die veel gevoeliger is dan de instrumenten bij eerdere SETI-projecten (Search for Extraterrestrial Intelligence).

Al decennia wordt zonder resultaat gezocht naar buitenaards leven. Maar het idee dat er mogelijk leven elders in het universum is, blijft een constante bron van fascinatie, en vooral voor Hollywood een bron van inspiratie. Om de paar jaar komt er wel weer een blockbuster uit waarin aliens figureren.

Van knuffelbaar tot monsterlijk

De aliens worden in die films doorgaans vrij eendimensionaal afgeschilderd: of ze zijn monsterlijk en vijandig, en willen de hele wereld veroveren, of ze zijn aaibaar en dragen de mens juist een warm hart toe. Ze zijn altijd een projectie van de filmmaker, afhankelijk van welke boodschap hij/zij wil uitdragen zegt NRC-filmrecensent Coen van Zwol.

Volgens Van Zwol zijn ze grofweg in te delen in zes soorten. Hij tipt in elke categorie zijn favoriete alienfilm:

1. Het knuffeldier - E.T the Extra Terrestial (Steven Spielberg, 1982)
Deze alien houdt onszelf door zijn onderdanigheid een spiegel voor over bijvoorbeeld xenofobie of milieuproblemen. In Steven Spielbergs superhit E.T. (1982) speelt een minderjarige, hoogst aaibare alien de rol van imaginair vriendje van een jochie in de buitenwijk, die verward is door de scheiding van zijn ouders.

Deze E.T. is zijn spiegelbeeld: hulpbehoevend, op zoek naar zijn ouders. Hartverwarmende, persoonlijke film van Spielberg raakte een diepe snaar in Amerika waar het kerngezin na de experimenterende jaren ’70 in gevaar leek.

2. Het horrormonsterAlien (Ridley Scott, 1979)
Ruimtevampiers, parasieten die onze geest overnemen of lichamen kopiëren: als horrormonster kent de alien vele gestalten. Het is de realisatie van onze ergste nachtmerries, een confrontatie met onze angsten. De Zwitserse kunstenaar Giger introduceerde met het door hem ontworpen ruimtemonster een gotische esthetiek van mist en schaduw in de doorgaans steriel-heldere sciencefiction.

Scotts alien is een smeerlap: hij springt uit een vaginaal ei, bevrucht ons via orale verkrachting, komt ter wereld via onze de ribbenkast, peuzelt ons dan met slijmerige uitklapkaken. Dit insectachtige, fallische creatuur kreeg vele vervolgfilms.

3. De onzichtbare god2001: A Space Odyssey (Stanley Kubrick, 1968)
De onzichtbare god is een alien waarnaar we nieuwsgierig zijn, een doorontwikkelde levensvorm waarvan we willen leren. Stanley Kubricks psychedelische meesterwerk uit 1968 was een mijlpaal in trucage en oogt nog steeds geloofwaardig. Vervreemdende film met robotachtige astronauten en een psychotische computersysteem, HAL - laat aliens in het akelig lege universum de plek van God innemen. Ze zijn ver weg, onkenbaar, maar welwillend, met een geheim plan voor de mensheid.

4. De scherprechterThe day the earth stood still (Robert Wise, 1951)
De alien als scherprechter is slimmer dan wij, maar voegt daar een oordeel aan toe over het functioneren van de mensheid waar ook ons voortbestaan vanaf hangt. In 1951 was deze film een afspiegeling van Koude Oorlog-paranoia: als de vreedzame alien Klaatu in Central Park landt, wordt hij subiet neergeschoten en komt zijn defensierobot Gort in actie.

Klaatu leert intussen de mensheid kennen, en fungeert in feite als scherprechter: heeft de mensheid recht van leven in het heelal of is het een gevaarlijk virus is dat uitgeroeid dient te worden. Meestal besluit de alien op het nippertje dat eerste.

5. De veroveraarWar of the worlds (Byron Haskin, 1953)
De veroverende alien voedt onze paranoia over het einde van de wereld, maar kan ook laten zien hoe veerkrachtig en inventief we als mensheid kunnen zijn als we samenwerken. H.G. Wells roman uit 1896 was een sf-variant op het Britse genre van invasieromans: technologische superieure Marsmannetjes koloniseren de aarde om zijn grondstoffen en roeien en passant de mensheid uit: ook in het universum geldt ‘survival of the fittest’. Terwijl Hitler en Japan opkwamen, maakte de jonge Orson Welles er in 1939 zo’n overtuigend hoorspel van dat half Amerika in paniek raakte.

In 2005 verwerkte Spielberg de paranoïde post-9/11-sfeer van erop of eronder in een geupdate versie met Tom Cruise waar de aliens - letterlijk - al onder ons leven.

6. De gelijkwaardigeStar Wars (George Lucas, 1977) en Star Trek
In Star Trek en Star Wars zijn alien net als mensen: culturele verschillen akkoord, maar met wat kennis en respect kan je met iedereen vreedzaam samenleven ondanks eigenaardigheden.

In de kortlopende tv-serie (1966-1969) was het ruimteschip Enterprise al multiculti, met de eerst interraciale kus op tv tussen kapitein Kirk en luitenant Uhura. In latere tv-series en films strekte het redelijke, zonnige optimisme zich uit tot steeds meer buitenaardse, of kunstmatige wezens.