Alwéér Flodder op tv?

Wanneer de zomer aanbreekt, gaat de Nederlandse televisie ieder jaar in de herhaalstand. Waarom? En is dat erg?

Zit je lekker buiten in de tuin met een gin-tonic, wil de avond maar niet zwoel worden. Dus ga je weer naar binnen, tv-kijken. Hé wat leuk, Flodder op RTL 5. Die aflevering dat Johnny een schijnhuwelijk sluit met een illegale Poolse naaister. Oké, die is al eens op tv geweest. Eigenlijk al een keer of dertig.

Tv-haters en tv-recensenten klagen ieder jaar steen en been: altijd die herhálingen in de zomer. Waarom gaan de tv-makers drie maanden op vakantie en laten ons achter met oude rommel?

Tweederde van de avondprogrammering van de drie grote omroepen bestaat nu uit herhalingen. Dat blijkt uit een meting van deze krant van één televisieweek. De drie grote zenders NPO 1, RTL 4 en SBS 6 zenden de minste herhalingen uit (eenderde). De zes kleine zenders van SBS en RTL daarentegen, zijn vrijwel volledig gevuld met herhalingen.

Waarom herhaalt de televisie zoveel programma’s in de zomer? Wat is het nut daarvan?

De omroepen doen desgevraagd nogal defensief. RTL wil geen vragen beantwoorden. SBS wil alleen kwijt dat alle buitenlandse series en films herhalingen zijn.

Verder willen de omroepen alle drie vooral benadrukken hoe enorm veel nieuwe prachtprogramma’s ze deze zomer gaan uitzenden. Maar daar gaat dit artikel niet over.

Het zijn geen herhalingen, maar tweedekans-uitzendingen

Alleen Frans Klein, directeur televisie van de NPO, wil een lans breken voor zijn herhaalbeleid. „Ik noem het geen herhalingen, het zijn tweedekans-uitzendingen: we kijken welke pareltjes uit de schatkamer van NPO het verdienen om een nieuw publiek te bereiken.” Dat kan een populair programma zijn, als Het mooiste meisje van de klas. Maar het gaat ook om de veronachtzaamde pareltjes, zegt hij: „Soms heeft een documentaire niet de kijkers gekregen die hij verdiende, bijvoorbeeld omdat het Nederlands elftal speelde.”

De zomerherhaling noemt Klein „verstandig omgaan met de tijd van de kijker en verstandig omgaan met geld.” In de zomer kijken veel minder mensen televisie (gemiddeld 2,5 miljoen per avond, tegen 3,2 miljoen in de andere maanden) en als ze kijken, dan beginnen ze pas rond tien uur ’s avonds. Dus kun je nieuwe programma’s beter in de dicht bekeken maanden uitzenden. Klein: „Ik geloof ook niet dat we meer kijkers zouden trekken als we nu alleen nieuwe programma’s zouden uitzenden.”

Klein beschouwt herhalen als een manier om te bezuinigen. Althans, hij wil bezuinigen in de zomer om in de winter meer geld te kunnen steken in nieuwe programma’s.

Volgens de NPO kost een zomerweek de helft (3,5 miljoen euro) van een week in een ander jaargetijde (7 miljoen). De omroep wijst er wel op dat dit anders is in jaren met grote sportevenementen, zoals de Olympische Spelen en het WK en EK voetbal: verse, dure uitzendingen die veel ruimte innemen.

De gewone kijker vindt het best

De tijdloze genres als tv-series, films en documentaires lenen zich het beste voor herhaling. Reality en satire zijn minder geschikt, en praatshows en actualiteitenprogramma’s gewoon niet. De NPO is de meest succesrijke herhaalzender: acht van de tien programma’s in de herhalingtop-10 zijn van NPO 1. Droomhuis gezocht trekt in de herhaling rustig weer anderhalf miljoen kijkers. Blijkbaar heeft de gewone kijker – in tegenstelling tot de recensenten en tv-haters – geen moeite met herhalingen. Volgens Klein valt het de kijker niet op, of hij is juist blij dat hij een veelbesproken hoogtepunt weer, of alsnog kan zien.

Ik geloof niet dat we meer kijkers zouden trekken als we nu alleen nieuwe programma’s zouden uitzenden

Kleins positieve draai vindt steun in het boek Rerun Nation (‘Herhalingsland’) van Derek Kompare. De Amerikaanse tv-wetenschapper betoogt dat herhalingen belangrijk zijn voor de Amerikaanse tv- industrie. Die gaat immers uit van syndication: na een eerste uitzending op een hoofdzender, worden programma’s doorverkocht aan kleinere zenders. De Nederlandse zenders zitten ook in die cyclus: die kopen oude afleveringen van Amerikaanse series. Series krijgen bovendien nog een derde leven als dvd-box en (steeds vaker) op video on demand-platforms – de overtreffende trap van herhalen – waar hen bijkans het eeuwige leven wacht. Zie Seinfeld of CSI.

Die opkomst van video on demand is interessant voor de herhalingscultuur: veel van de programma’s die nu op tv herhaald worden, waren in de tussenliggende maanden gewoon op Uitzending Gemist en soortgelijke websites te zien. Waarom zou je programma’s op tv herhalen als ze toch al op een website klaarstaan voor een herhaling op afroep? Klein: „Het video on demand-kijken neemt toe, maar het spontane kijken neemt niet af. Er zijn altijd mensen die zich willen laten verrassen door reguliere tv. Dus blijft er ook publiek voor herhalingen.”

En: we kunnen niet meer zonder

Volgens Rerun Nation is de herhaling niet alleen belangrijk om maximaal geld uit een programma te halen, maar is zij zelfs essentieel voor de tv-cultuur. Die kon zich in de jaren zestig en zeventig juist ontwikkelen doordat programma’s ingeblikt en herhaald konden worden. Daarmee kreeg televisie een geheugen – ons visueel geheugen. En konden tv-programma’s tot de cultuurgeschiedenis gaan behoren, en steeds opnieuw bekeken worden door nieuwe generaties. Voordien was tv meer als theater: je moest er bij geweest zijn.

Zonder herhalingen hadden we nooit essentiële programma’s als Pippi Langkous, Monty Python’s Flying Circus en Fawlty Towers gezien. Of de moord op Kennedy, de landing op de maan of de verloren finale van WK 1974. Hoe begint een kind zijn tv-leven? Bij Sesamstraat, dat steeds weer dezelfde filmpjes laat zien. En iedere keer zie je nieuwe dingen. Herhaling, daar leer je van. Kijken, en nog een keer kijken.