Hoe God verdween uit de winkelstraat

Eerst wonnen de christenen het altijd in het Gelderse Ede. Maar nu mochten daar, in het hart van de Biblebelt, gisteren de winkels open. Op de zondag, die heilig was. Het kostte jaren, maar de ‘vooruitgang’ heeft nu gewonnen, zeggen ze in Ede.

In de winkelstraat waarop de kerk uitkijkt was het gisteren koopzondag in Ede. Veel winkels bleven alsnog dicht. Foto Merlin Daleman

Het verbaast hem niks, zegt de koster van de Oude Kerk in Ede, dat die koopzondag er toch gekomen is. „Alles wat met de Bijbel en God te maken heeft, wordt met voeten getreden.” Hij is kortaf, wil er verder weinig over kwijt – behalve dan nog zijn standpunt: „Op zondag horen de winkels dicht.”

Het is zondagochtend, de dienst is net afgelopen. De hervormde kerk midden in het winkelcentrum van Ede loopt leeg. Deze dag is „gewijd aan de Here God”, zegt aspirant-dominee Albert Scheer. Bedoeld voor rust en bezinning, legt hij uit. Een boek met preken lezen is bijvoorbeeld wel een geschikte activiteit. „Of opiniërende teksten over het geloof. Met een kopje koffie erbij.”

De kerkgangers hebben afgelopen tijd voor hun gemeente gebeden, vertellen ze. Dat de gemeenteraadsleden een „wijs besluit” zouden nemen. Dat ze „tot inkeer” zouden komen.

Dieptepunt in de historie, zei de SGP

Dat is in de ogen van de kerkgangers niet gebeurd. De winkels in Ede, een gemeente in de Gelderse Biblebelt met 108.000 inwoners, mogen nu ook op zondag open. Vorige maand stemde een kleine meerderheid van de inwoners van de gemeente nog tegen de koopzondag in een raadgevend referendum. De gemeenteraad besloot deze maand echter toch dat de winkels wel open mogen – alle 52 zondagen van het jaar. Motivatie: de inwoners van Ede-stad hadden wél voorgestemd, tegenstanders wonen vooral in omliggende dorpen als Lunteren en Bennekom.

De christelijke partijen zijn ook fel tegen, maar kwamen net één zetel tekort om de koopzondag te blokkeren. Een „triest dieptepunt in de historie van Ede”, aldus de SGP tijdens de laatste raadsvergadering. De partij werd vorig jaar de grootste met dank aan een anti-koopzondagcampagne, maar kwam niet in het college. Belangrijk argument tegen de koopzondag is dat gelovigen gedwongen zouden worden op hun rustdag te werken.

Sinds twee jaar mogen gemeenten zelf bepalen of hun winkels open mogen op zondag. Een worsteling voor christelijke gemeenten. In Nijkerk struikelde het college er al over, in Veenendaal wil de PvdA de koopzondag na het reces agenderen. In Ede heeft de zondagsrust het inmiddels verloren van vooruitgang.

Een overwinning voor de gemeente

De Media Markt, pal tegenover de Oude Kerk, heeft „heel hard gevochten” voor de openstelling, zegt directeur Edwin Koekkoek. Zijn filiaal in Ede was het enige in Nederland dat nog dicht was op zondag. Vanaf vandaag niet meer, na intensief lobbywerk bij de gemeente. Het is dat hij met vakantie is, zegt Koekkoek aan de telefoon, anders was hij zeker in de winkel geweest om de overwinning te vieren.

Want een overwinning is het, zegt Koekkoek. Niet voor hem persoonlijk. „Voor de gemeente Ede.”

Met de gevoelens van de christelijke stadgenoten proberen ze heus rekening te houden, zegt hij, bijvoorbeeld door pas om twaalf uur open te gaan. Dat geeft kerkgangers genoeg tijd om uit het centrum weg te komen, na afloop van de dienst om half twaalf.

Aan de plastic tasjes in de handen is te zien welke winkels nog meer open zijn: kledingwinkels The Sting en Vögele Mode, discountwinkel Action, schoenenwinkel Bristol, drogisterij Kruidvat en snoepwinkel Jamin. En een aantal supermarkten. Maar deze winkels zijn de enige die open zijn, de meeste zijn dicht. Vorige week, toen de winkels voor het eerst op zondag open mochten, waren het er nog minder.

„Heel minimaal”, vindt Frans van Daal. In zijn tasje zit een nieuwe Samsung-telefoon, vers aangeschaft. Hij kijkt om zich heen naar de dichte winkeldeuren. Hema, The Phone House, Ici Paris XL, Blokker, V&D – allemaal gesloten. Her en der lopen plukjes mensen, maar druk is het niet. Volgende week zondag gaan meerdere winkels alsnog open. Elke laatste zondag van de maand is het voortaan koopzondag, heeft een groep winkeliers afgesproken. Wie vaker open wil, mag dat zelf weten.

Anders dan de koster van de Oude Kerk hadden de ongelovige Edenaars juist verwacht dat de koopzondag het niet zou halen. „De christenen winnen het altijd”, zegt een kale man voor de deur van de Kruidvat. Zijn naam wil hij niet in de krant. Hij vertelt over een Turkse bakker die een paar jaar geleden broodjes ging verkopen op zondag. „Die was snel weer dicht hoor!”

Na raadsvragen van de ChristenUnie besloot het college dat de bakker weer op zondag dicht moest.

Nu wonnen de christenen het niet

Verontwaardiging over de christelijke dominantie leeft breder, ondanks de gewonnen slag om de koopzondag. „Gelovigen houden de boel tegen”, zegt een blonde man in spijkerbloes, achterover geleund tegen de etalage van de Bristol. Hij heet Walter Koster, vertelt hij. Meteen daarna: „Niet van de kerk hoor, ha ha!”. Met ‘gelovigen’ bedoelt hij de christelijke partijen in buurgemeente Veenendaal, waar hij zelf woont. Daar bestaat de koopzondag nog niet, maar staat die sinds kort dus wel ter discussie.

Voor het zondagsrustargument heeft Koster geen begrip. „Zet dan ook die kerkklokken uit op zondag.” Zijn schoonmoeder woont in Veenendaal pal tegenover een kerktoren, vertelt hij. Geeft een hoop herrie elk half uur. Winkels moeten gewoon open kunnen op zondag, vindt hij. De koopzondagzege in Ede is een goede zaak, vindt hij. „Nu de rest nog.”