Deze corrupte playboy is uitgefeest

De strijd tegen corruptie werpt vruchten af. Nu is zelfs premier Ponta verdachte. De elite reageert in doodsangst.

Het was de vaste overtuiging in Constanta: ex-burgemeester Radu Mazare (47) perste zijn stad uit op feodale wijze. Van de casino’s in badplaats Mamaia tot de grootste haven van Roemenië: de gebruinde playboy, met zijn wijnrode Che-baret, jaren-dertiggangstertenue of frivole badpak, vaak omgeven door een drom fotomodellen, streek commissies op bij alle mogelijke zakelijke transacties. „Maar niemand leverde de bewijzen”, zegt Cristian Hagi, lokaal verslaggever van de krant Romania Libera.

En dus kon Mazare, een van de beruchtste partijbaronnen van de socialistische regeringspartij PSD, doorfeesten in zijn villa aan het Siutghiolmeer, met speciale deur om met zijn boot in een keer de entreehal binnen te varen. Terwijl de eclectische architectuur van zijn historische stad afbrokkelde en investeerders op de vlucht sloegen.

Maar begin dit jaar gebeurde plots wat veel Roemenen niet voor mogelijk hadden gehouden. De burgemeester van Constanta werd na vijftien jaar tot aftreden gedwongen. Hij belandde in voorarrest op verdenking van het aannemen van miljoenen euro’s in ruil voor vergunningen en contracten.

Mazare hoort bij de lange lijst van onaantastbaar geachte politici, zowel uit de PSD als uit andere partijen, die de afgelopen jaren van hun voetstuk werden getrokken door de aanklagers van het nationale anticorruptieagentschap DNA. De laatste in het rijtje is de zwaarste van alle zwaargewichten: premier Victor Ponta (42). Het DNA liet vorige week beslag leggen op zijn bezittingen: Ponta wordt officieel aangeklaagd voor valsheid in geschrifte en medeplichtigheid aan belastingontduiking en witwassen. Hij zou zich daaraan schuldig hebben gemaakt toen hij advocaat was. Vorige maand weigerde het parlement nog een verzoek van het DNA om zijn immuniteit op te heffen wegens verdenkingen van belangenverstrengeling in zijn ambt als premier.

Lof van Nederland

Verkiezingsfraudeurs, ministers die steekpenningen aannamen en parlementariërs die zwendelden met grond die ooit in beslag was genomen door de communisten hebben het ineens zwaar in Roemenië. Hun neergang begon in 2005, toen minister Monica Macovei van Justitie hervormingen doordrukte voordat het land in 2007 toetrad tot de EU. Ze benoemde toen ook de jonge aanklager Dan Morar tot hoofd van het DNA. Zijn opvallendste doelwit was ex-premier en PSD-man Adrian Nastase, die tot twee keer toe de gevangenis in ging vanwege corruptiezaken.

Zelf werd Macovei in 2007 bedankt voor bewezen diensten. Maar het agentschap denderde door. Niemand pakt corruptie zo efficiënt aan als de Roemenen, zegt Macovei, momenteel lid van het Europees Parlement: „Overal is er corruptie. Maar wij klagen het ook aan.” Het land van 20 miljoen inwoners oogst daarmee lof van de EU, die Roemenië onder juridisch toezicht heeft staan, en ook van lidstaten (zoals Nederland) die zich verzetten tegen Roemeense toetreding tot de paspoortvrije Schengenzone.

De reeks politici, zakenlui en rechters die bedremmeld verschijnen bij het anticorruptieagentschap, geven Roemenen het gevoel dat er wat verandert in hun land. In een peiling zei 63 procent het agentschap te vertrouwen. Bij betogingen duiken borden op met ‘Ik stem DNA’.

Pakketjes met kip en bloem

Burgers passen hun eigen mores ook aan, zegt journalist Hagi. „Eerder was het normaal om bij een verkeersboete van 100 euro voor te stellen om de agent 50 te geven en zelf door te rijden. Nu zijn mensen bang dat de politieagent wel eens een undercover corruptiebestrijder zou kunnen zijn.”

Het aureool van het agentschap is zo groot dat sommige Roemenen het DNA beschouwen als de enige hoeder van hun rechten. Toen Constantin Manda twee jaar geleden samen met een stel andere middelbare scholieren uit Constanta ijverde voor de uitvoering van wettelijk verplichte ov-subsidies, vingen ze bot. De zestienjarige moet lachen als hij terugdenkt aan zijn ontmoeting met burgemeester Mazare bij de deur van een lokaal radiostation. „Ik steek mijn lul in die wet van jullie”, beet Mazare de scholier en een vriend toe. Openbaar vervoer was geen prioriteit voor de burgervader die zijn populariteit niet had gebouwd op beleid, maar op aalmoezen voor zijn kiezers. Zoals zijn ‘Mazare-pakketjes’: dozen met kip, suiker, bloem en olie die bejaarden uit de verweerde betonnen woonkazernes vijf keer per jaar ontvangen van de lokale overheid. In tegenstelling tot de bejaarden hadden de tieners geen stem om weg te geven bij de verkiezingen.

Maar de jongens dwongen hun wensen af op een andere manier: ze spanden een zaak aan bij het DNA wegens ambtsmisbruik. De controverse die volgde, dwong Mazare uiteindelijk in te binden, al ging dat niet vanzelf. De opvliegende burgemeester dreigde de scholieren kaal te plukken via lange rechtszaken. „De lokale media die Mazare controleert, zetten ons neer als miniatuuroppositiepolitici en rijkeluiskinderen”, zegt Andrei Burghelia (17), collega van Manda, die als minderjarige geld verdient met een eigen fietskoerierdienst. „Toen ik een dag niet op school was, stond in de krant dat ik een fraudeur was die met ziektebriefjes knoeide.”

Zulke intimidatietactieken volstaan om de oudere generatie die opgroeide onder dictator Nicolae Ceausescu te ontmoedigen. Burghelia: „Mijn vader zei: hou je met je eigen zaken bezig.” Hijzelf heeft meer vertrouwen in de macht van de gewone burger, vertelt hij op een terras in de half afgetakelde en half gerenoveerde binnenstad. Dat is mede te danken aan het DNA. „Kijk maar: ze pakken nu zelfs de premier aan. We zijn dol op hun werk.”

Toch is er ook kritiek. Grote aanbestedingen zouden vastlopen omdat ambtenaren bang geworden zijn om überhaupt nog documenten te ondertekenen. In de ogen van de bevolking zijn de verdachten reeds schuldig wanneer ze voor de camera’s geboeid worden weggeleid bij het DNA. Verdedigers van die aanpak zeggen dat politici zonder zo’n spectaculair gepresenteerd voorarrest tijd hebben om onderling hun verhalen op elkaar af te stemmen. Bovendien voorkomt openbaarheid dat de zaak in de doofpot kan.

Alfamannetje

De afweging blijft delicaat, net als de politieke dimensie van het werk. Bedrijft een aanklager die een premier aan het wankelen brengt geen politiek? Laura Stefan, anticorruptiedeskundige en voormalig topambtenaar op het ministerie van Justitie, vindt van niet. „Het gaat om politici. Dat maakt het nog niet politiek.” Zij maakt zich zorgen over iets anders. „Het DNA arresteert mensen, maar wie vervangt hen? Campagnes worden nog steeds betaald met zwart geld. In plaats van het alfamannetje komt dus vaak het bètamannetje.”

En er is nog een urgente kwestie. Binnenkort bespreekt het parlement een reeks amendementen die de macht van de aanklagers drastisch aan banden zou kunnen leggen. Corruptiebestrijder Stefan is bezorgd: „Ze halen alles uit de kast wat ze hebben. Het kan hun niet schelen dat ze het land opblazen.” Ook oud-minister Macovei houdt de adem in: „Wanneer je de absolute top bedreigt, is het helder voor alle politici, in regering en oppositie, dat er geen uitweg meer is. Nu verkeren ze in het grootste gevaar en zijn ze zelf het gevaarlijkst.”