Antinazi? Niet echt

Afgelopen weekend dook een filmpje uit 1933 op waarin koningin Elizabeth de Hitlergroet geeft. Het wijst de Britten op een ongemakkelijke waarheid.

Dit was afgelopen zaterdag de voorpagina van de Britse tabloid The Sun. Foto Niklas Halle’n/AFP

Weinigen die het koningin Elizabeth kwalijk nemen. Ze was immers zes of zeven jaar oud toen ze, zo bleek zaterdag uit een filmpje dat door tabloid The Sun werd gepubliceerd, in 1933 de Hitlergroet bracht.

Maar het filmpje wijst de Britten wel op een ongemakkelijke waarheid. De niet aflatende aandacht in het Verenigd Koninkrijk voor de Tweede Wereldoorlog gaat vrijwel altijd over de saamhorigheid en de veerkracht tijdens de Blitz. Over de Britten als de good guys, die zich nooit zouden overgeven en de Duitse bad guys wisten te verslaan.

Terwijl de Britten niet zo antinazi waren als men zich nu graag herinnert. Zeker onder de adel en het Koninklijk Huis was er in de jaren dertig bewondering de manier waarop Adolf Hitler Duitsland uit een economische depressie probeerde te halen. De nazi’s waren, in vergelijking met de communisten, een minder kwaad. De laatsten hadden immers de Russische tsaren uitgemoord. Tsaar Nicolaas was een volle neef van koning George V.

Er waren familiebanden met Duitsland: George VI en Edward VIII, vader en oom van de huidige koningin, hadden een Duitse moeder, en Duitse neven en nichten die Hitler bewonderden. Alle vier zussen van prins Philip, die na de oorlog met Elizabeth zou trouwen, waren lid van de SS, Hitlers elite-eenheid.

Hitler, ‘de grootste onder alle Duitsers’

Antisemitisme was ook geen continentale uitzondering: Edward Mosleys British Union of Fascists werd in 1932 opgericht en had kort de steun van de Daily Mail en de Daily Mirror. De eigenaar van de eerste, Lord Rothermere, feliciteerde Hitler in 1939 nog met diens „supermenselijke werk uw land te doen opbloeien”. Lord Halifax, minister van Buitenlandse Zaken tot 1940, noemde Hitler „de grootste onder alle Duitsers”.

Een zelfde bewondering voor het nazisme bestond bij Edward, de oudste zoon van George V. „Zijn sympathie is diepgeworteld”, schreef de Duitse ambassadeur in Londen, Leopold von Hoesch in 1936 aan Berlijn. Hitler had, zo meende Edward, een oplossing gevonden voor twee problemen die ook hem aan het hart gingen: werkeloosheid en huisvesting.

In Duitsland hoopte men dat toen Edward in 1936 koning werd er een Anglo-Duitse overeenkomst kon worden gesloten. Een neef van Edward werd op verkenning gestuurd en kwam terug met de mededeling dat de nieuwe koning Hitler graag wilde ontmoeten. Dat gebeurde in 1937 ook: Edward gaf toen op Hitlers buitenverblijf in Obersalzberg net als in het filmpje dat dit weekeinde werd gepubliceerd een Hitlergroet.

Maar toen was hij geen koning meer. Edward had een verhouding met de tweemaal gescheiden Amerikaanse Wallis Simpson. Om met haar te kunnen trouwen deed hij afstand van de troon. Broer George VI, de vader van Elizabeth, volgde hem op. De Britse premier, Winston Churchill, bleef zich echter de hele oorlog zorgen maken dat de Duitsers Edward op de een of andere manier zouden gebruiken.

The Sun verdedigde publicatie van het filmpje door te wijzen op Edwards bewondering voor de nazi’s. De video toont „een fascinerend inzicht in de verwrongen vooroordelen van Edward VIII”, die „tot in de jaren zeventig, lang nadat de horror van de Holocaust was blootgelegd” sympathie had voor Hitler. Edward zou toen hebben gezegd: „Ik had nooit gedacht dat Hitler zo’n slechte vent was.”

Dat was al bekend. Opmerkelijker in het filmpje is de Hitlergroet die Elizabeths moeder brengt, Elizabeth Bowes Lyon. Juist zij werd het gezicht van de Britse flinkheid om de Tweede Wereldoorlog. Ze weigerde Londen te verlaten toen de bommen vielen. Toen zes bommen Buckingham Palace raakten, op 30 meter van de familie, zou ze hebben gezegd. „Nu kan ik het East End in de ogen kijken”. Het smeedde een band tussen haar en de Londenaren die tot haar dood bleef bestaan.

Buckingham Palace zei zaterdag in een reactie dat de koninklijke familie „aan het spelen is” en dat „niemand toen wist hoe [de Hitlergroet] zich zou ontwikkelen.” Het bespotten van Hitlers paradepas en groet is nog altijd een bron van amusement voor de Britten.